• Nie zawsze najdroższy olej jest dla danego silnika najlepszy – starsze silniki źle znoszą smarowanie nowoczesnymi olejami niskooporowymi
  • W przypadku nowszych aut warto kierować się przede wszystkim normami i aprobatami producenta samochodu – dobieranie oleju tylko po jego lepkości (np. 5W-30 czy 0W-20) to za mało
  • Przy wyborze oleju marka ma znaczenie wyłącznie w kwestii zaufania do danego producenta – dla silnika liczą się parametry oleju

Dawno temu w Ameryce wszystko było proste – olej sprawdzało się na stacji podczas tankowania, a jeśli go brakowało, dolewało się go z jednej z dwóch baniek – bo oleje dzieliły się na te do auto osobowych i na te do ciężarówek. Z czasem wszystko się jednak mocno skomplikowało. Olej olejowi nierówny, bo i silniki montowane w różnych autach mogą mieć skrajnie różne wymagania wobec środków smarnych. Kto próbował choć raz samodzielnie kupować olej, ten wie, że nie jest to wcale takie łatwe, a bez odpowiedniej „ściągawki” opisy na opakowaniach niewiele pomagają: ACEA, A3-98, VW 505.00, 5W-40 – co to wszystko znaczy?

Jaki olej do mojego auta- jak czytać oznaczenia?

Klasa SAE

SAE oznacza "Society of Automotive Engineers" – czyli Stowarzyszenie Inżynierów Samochodowych – to organizacja, która określa tworzy normy i standardy obowiązujące w branży motoryzacyjnej. W tym przypadku klasy SAE określają tzw. lepkość oleju. W oznaczeniu "5W30" podawana jest lepkość w niskich i wysokich temperaturach. „W” pochodzi od sława „Winter”, czyli zima i oznacza w tym kodzie lepkość przy niskich temperaturach, Im niższa wartoś tego parametru, tym olej bardziej odporny na niską temperaturę. Klasa SAE 5W oznacza, że olej zachowuje odpowiednie właściwości do -35°C. Druga część oznaczenia informuje o tym, jak olej zachowuje się przy wysokich temperaturach – w bardzo dużym uproszczeniu, o ile staje się „rzadszy”, o ile szybciej „spływa” z gładzi. Im wyższa wartość, tym olej lepiej „klei się” do podłoża, co ma swoje dobre i złe strony. Bo im wyższa lepkość wysokotemperaturowa, tym solidniejszy tzw. film olejowy, czyli warstwa zapewniająca ochronę współpracujących elementów, ale też tym wyższe opory, a co za tym idzie – niższa wydajność silnika i wyższe zużycie paliwa.

Klasa jakości ACEA

ACEA, podobnie jak SAE, to również organizacja zajmująca się opracowywaniem norm i standardów – "Association des Constructeurs Européens d'Automobiles" (Stowarzyszenie Europejskich Producentów Samochodów).

ACEA stosuje oznaczenia składające się z litery, określającej do jakiego typu pojazdu przeznaczony jest dany olej i z cyfry oznaczającej możliwości danego oleju. W uproszczeniu – im wyższa cyfra, tym większe wymagania, które musi spełnić dany olej. Litery oznaczają następujące typy pojazdów:

  • A: samochody osobowe z silnikami z zapłonem iskrowym (benzyniaki)
  • B: samochody osobowe i lekkie auta dostawcze z silnikami Diesla
  • C: samochody osobowe i lekkie auta dostawcze z silnikami benzynowymi i wysokoprężnymi, wyposażone w zaawansowane systemy oczyszczania spalin, w tym filtry cząstek stałych, katalizatory SCR
  • E: auta ciężarowe z silnikami wysokoprężnymi

Klasa API

Tzw. klasyfikacja API to standard wyznaczany przez American Petroleum Institute. Specyfikacje są dostosowane do silników występujących na rynku amerykańskim.

Oleje dzielą się według tego standardu na oleje klasy "S" dla silników benzynowych i klasy "C" dla diesli w pojazdach użytkowych, klasy dla silników wysokoprężnych w autach osobowych nie przewidziano. Druga litera w oznaczeniu informuje o parametrach oleju – w przypadku silników benzynowych aktualnie „na czasie” są normy SJ, SL, SM i SN – oleje o niższych oznaczeniach przeznaczone są do aut zabytkowych. API SA to olej bez żadnych dodatków, nadający się najwyżej do najstarszych aut zabytkowych.

Normy i oznaczenia producentów

Producenci samochodów, tacy jak VW, Mercedes, Ford, ale też i wielu innych, coraz częściej wprowadzają własne normy i oznaczenia olejów. Wynika to z faktu stosowania silników o specyficznych wymaganiach wobec olejów, wykraczających ponad normy ACEA czy API, które określają tylko wybrane parametry środka smarnego. Producenci aut wykonują własne testy olejów i nadają tzw. aprobaty. Takie zaakceptowane przez producentów oleje, poza klasą SAE, normą ACEA, noszą też specyficzne oznaczenia, np. VW 505.00 czy Mercedes 229.1. Uwaga! Za przebadanie oleju i wydanie aprobaty producenci aut każą sobie słono płacić, więc na rynku jest wiele olejów, które aprobaty producenta auta nie mają, ale w przypadku których to producent oleju deklaruje, że spełniają one daną specyfikację.

Jak wybrać właściwy olej?

Im nowsze i bardziej zaawansowane technologicznie auto, tym większe znaczenie mają dopuszczenia i aprobaty producentów samochodów. W przypadku starszych silników najczęściej wystarcza olej o odpowiedniej klasie lepkości (dobranej do warunków eksploatacji konkretnego egzemplarza).

Informację o zalecanym przez producenta auta oleju znajdziemy w instrukcji obsługi samochodu. Nie trzeba się jednak kierować rekomendacjami co do marki oleju – liczą się wyłącznie klasy lepkości i jakości oraz aprobaty, a marka oleju to kwestia marketingu. Często bywa tak, że zalecenia co do marki oleju zależą do konkretnego rynku bo w jednym kraju dany producent aut ma umowę z jedną firmą petrochemiczną, a w innym – z drugą.

Dobór oleju: trudne przypadki

Trudniej robi się w przypadku starszych aut, w przypadku których instrukcje obsługi wymieniają często oleje o parametrach jakościowych znacznie niższych, niż w przypadku olejów dostępnych obecnie na rynku. Nie zawsze jest tak, że olej o wyższej klasie jakościowej będzie dla starszego silnika lepszy lub choćby odpowiedni – starsze jednostki napędowe nie mogą być smarowane nowoczesnymi, niskooporowymi olejami przeznaczonymi do silników z filtrami cząstek stałych, bo grozi to ich zatarciem lub nieprawidłowym działaniem np. hydraulicznych napinaczy łańcucha, czy też innych elementów. Nowoczesne silniki mają pompy olejowe o wyższej wydajności, żeby mimo stosowania olejów o niższej lepkości zapewnić odpowiednie smarowanie.

Z kolei w nowych silnikach wyposażonych w zaawansowane układy oczyszczania spalin powinno się stosować oleje Low SAPS (niskopopiołowe) lub MidSAPS (średniopoiołowe), przy których spalaniu (a każdy silnik spala choć trochę oleju) powstaje mało pozostałości zatykających filtry cząstek stałych. Oleje o innych specyfikacjach mogą wprawdzie znacznie lepiej smarować podzespoły silnika, ale skrócą żywotność filtra cząstek stałych. Uwaga! Jeśli mimo filtra cząstek stałych producent auta rekomenduje oleje zwykłe lub średniopopiołowe, to widocznie wie, co robi – być może silnik nie jest dostosowany do używania innych środków smarnych, a ryzyko zniszczenia filtra jest mniejsze niż np. obawa o zatarcie silnika.

Wyszukiwarki olejów

Na stronach firm olejowych znaleźć można wygodne narzędzia do wyszukiwania olejów silnikowych i przekładniowych. Wystarczy wprowadzić dane identyfikujące samochód: markę, model, rocznik, dokładną wersję silnikową, żeby uzyskać rekomendacje co do oleju właściwego dla danego modelu, wraz ze wskazaniem konkretnych produktów, które zdaniem firmy olejowej będą optymalne lub przynajmniej bezpieczne dla danego auta. Warto wiedzieć, że rekomendacje te mogą się różnić zarówno od tych wynikających z instrukcji obsługi auta, ale też zdarzają się różnice w kwestii zalecanych klas jakościowych czy parametrów lepkości olejów między wyszukiwarkami olejów różnych firm.

Rady dotyczące oleju

  • Regularnie sprawdzaj poziom oleju – nawet sprawny silnik przy dużym obciążeniu może zużyć 1 litr oleju na 1000 km. Ubytek takiej ilości oleju w wielu silnikach w skrajnych warunkach grozi nawet zatarciem!
  • Nawet fabryczne auta mogą zużywać znaczne ilości oleju – często przez pierwszych kilka tys. km, dopóki silnik się nie ułoży, zużycie może być znacznie wyższe niż dopuszczają to normy producentów.
  • Nie przeciągaj interwałów wymiany oleju – te sugerowane przez producentów i tak są zwykle bardzo optymistyczne!
  • Jeśli jeździsz na krótkich trasach, po górach albo po drogach o znacznym zapyleniu, często holujesz przyczepy – skróć interwał między wymianami oleju.
  • Jeśli twoje auto ma specyficzne wymagania olejowe, na wszelki wypadek woź np. litr oleju na dolewki – na stacjach benzynowych dostępne są tylko najpopularniejsze oleje. Dolewka niewłaściwego oleju jest lepsza niż jazda ze stanem oleju poniżej minimum, ale wiąże się z koniecznością szybkiej wymiany całego oleju.