Tak zmieniły się polskie drogi przez ostatnie 20 lat. Różnica jest widoczna gołym okiem

GDDKiA została powołana do życia ustawą z 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw. Tym samym ustawa ta zniosła centralny organ administracji rządowej — Generalnego Dyrektora Dróg Publicznych (GDDP) i zlikwidowała Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad (ABiEA). Wówczas w ich miejsce utworzono nowy organ — Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad i obsługujący go urząd — Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA).

Dokładnie 1 kwietnia 2002 r. GDDKiA przejęło pieczę nad powstałymi do tego czasu odcinkami. Wówczas w Polsce było ok. 410 km autostrad i ok. 110 km dróg ekspresowych, łącznie blisko 520 km dróg szybkiego ruchu. Od tego czasu GDDKiA jako nako nowy organ administracji rządowej odpowiada za przygotowanie, budowę i przebudowę oraz utrzymanie sieci dróg krajowych.

Polska administracja drogowa po II wojnie światowej skupiała się najpierw na odbudowie zniszczeń, a następnie na zagęszczeniu sieci dróg publicznych i ulepszeniu nawierzchni dróg. Choć o potrzebie budowy autostrad zaczęto mówić głośniej po 1970 r., kolejne lata PRL-u nie przyniosły oczekiwanych zmian. W dalszym ciągu dużą część autostrad stanowiły trasy, których budowę zapoczątkowano jeszcze w czasach Rzeszy Niemieckiej jak na przykład A4 w na Dolnym Śląsku czy A6 pod Szczecinem.

Do 1989 r. wybudowano od podstaw nieco ponad 100 km autostrad — A4 pomiędzy Katowicami i Krakowem wraz z częścią obwodnicy Krakowa, A2 pomiędzy Wrześnią i Koninem oraz A1 Tuszyn-Piotrków Trybunalski, a także dwujezdniową DK1 Warszawa-Katowice zwaną popularnie gierkówką.

W 1994 r., na podstawie ustawy o autostradach płatnych, utworzono Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad. Jej zadaniem było przygotowanie i koordynacja budowy autostrad lub jej poszczególnych odcinków do czasu podpisania umowy koncesyjnej i przekazania zgromadzonej dokumentacji i praw koncesjonariuszowi. Agencja ta prowadziła prace studialne dla przyszłych autostrad, nabywała grunty pod ich budowę, prowadziła przetargi i negocjowała umowy koncesyjne, a także kontrolowała budowy i eksploatacje autostrad. Do 1997 r. wyłoniono trzech koncesjonariuszy dla odcinków — A1 Gdańsk-Toruń, A2 Świecko-Konin i A4 Katowice-Kraków. W efekcie późniejszych zmian zrezygnowano z dalszych koncesji i budowę pozostałych odcinków autostrad przejęło państwo, a następnie GDDKiA.

Inwestycje drogowe to nie tylko środki na ich realizację, ale także odpowiednie przepisy prawa. Niestety w pierwszych latach działalności GDDKiA polskie prawo regulujące budowę dróg i autostrad ograniczało, a niekiedy uniemożliwiało sprawną realizację zadań drogowych. Dopiero uporządkowanie przepisów prawa budowlanego, ustaw dotyczących ochrony środowiska, zamówień publicznych czy też nowelizacja specustawy drogowej i wprowadzenie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przyspieszyły działania GDDKiA.

Zmiany te zbiegły się w czasie z uchwaleniem przez Radę Ministrów we wrześniu 2007 r. Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2008-2012. Niestety jak podaje GDDKiA, na jego realizację oprócz Mistrzostw Europy w 2012 r. nałożył się również ogólnoświatowy kryzys finansowy, który wymógł weryfikację pierwotnych planów i odłożenie w czasie realizacji wielu inwestycji. W styczniu 2011 r. ogłoszono także zmodyfikowany Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2011-2015.

Niemniej jednak organizacji piłkarskich Mistrzostw Europy w 2012 r. sprawiła, że część inwestycji została przyspieszona. Między innymi dzień przed meczem otwarcia Euro 2012 na Stadionie Narodowym w Warszawie udostępniono do ruchu autostradę A2 pomiędzy Łodzią i Warszawą.

Po zakończeniu okresu pierwszego Programu, we wrześniu 2015 r. przyjęto kolejny Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023 (z perspektywą do 2025 r.). Program ten zakłada wybudowanie 3768 km dróg, w tym blisko 255 km autostrad (plus dobudowa 70 km drugiej jezdni przyszłej A18 od granicy z Niemcami do Golnic) oraz niemal 3090 km dróg ekspresowych. Pierwotny budżet programu wynosił 105 mld zł, jednak kolejne aktualizacje przyniosły znaczące zwiększenie limitu wydatków. Ostatnia zmiana z czerwca 2020 r. zwiększyła limit do 163,9 mld zł.

W 2020 r. rozpoczęto także realizację rządowego Programu budowy 100 obwodnic. Program ten do 2030 r. zakłada budowę 100 obwodnic o łącznej długości ok. 830 km i wartości ok. 28 mld zł.

W momencie wejścia do Unii Europejskiej w 2004 r. Polska miała ponad 610 km dróg szybkiego ruchu. Przez lata sieć autostrad wydłużyła się o koncesyjny odcinek A2 Poznań-Września i przedłużenie A4 od granicy woj. opolskiego i śląskiego do Kleszczowa. Z końcem 2008 r. można było już przejechać kolejnymi odcinkami autostrad. Do ruchu zostały oddane, autostrada A1 od Rusocina do Nowych Marz (koncesja), A2 Nowy Tomyśl-Poznań (koncesja) oraz Konin-Stryków, a A4 w woj. śląskim zyskała połączenie z Krakowem.

Późniejsze ukończenie koncesyjnego odcinka od granicy do Nowego Tomyśla sprawiło natomiast, że stolica Polski została połączona z europejską siecią dróg szybkiego ruchu. Natomiast autostradą A1 można było dojechać, z Rusocina pod Gdańskiem do Nowych Marz, a także ominąć zurbanizowane tereny woj. śląskiego. Autostrada A4 dotarła z kolei do granicy z Niemcami w Zgorzelcu, a w sąsiedztwie wrocławskiego stadionu powstał odcinek Autostradowej Obwodnicy Wrocławia w ciągu A8. Zbudowano też pierwsze dłuższe odcinki dróg ekspresowych: S3, S5, S7 i S8.

Kolejne zmiany nadeszły wraz z końcem 2015 r., wówczas sieć autostrad wydłużyła się do blisko 3000 km (w tym ok. 465 km odcinków koncesyjnych). Autostradą A1 można było dotrzeć z Gdańska do węzła Łódź Północ na skrzyżowaniu z A2. Od granicy z Niemcami w Zgorzelcu autostradą A4 można było natomiast dojechać do Rzeszowa i od Jarosławia do granicy z Ukrainą. Z kolei S3 wydłużyła się do Zielonej Góry, a S8 połączyła Wrocław i Łódź.

Obecnie kierowcy mają do dyspozycji 4623,3 km dróg szybkiego ruchu, w tym 1753,6 km autostrad (ok. 465 km to odcinki koncesyjne) i 2869,7 km dróg ekspresowych.

Przez ostatnie dwie dekady GDDKiA odpowiada za budowę, modernizację oraz bieżące utrzymanie dróg.

Od 2002 do końca 2021 r. Polska wydała na inwestycje w drogi krajowe ponad 208 mld zł. Duży udział w realizacji inwestycji drogowych mają środki z funduszy Unii Europejskiej. Od 2004 r. w ramach dofinansowania otrzymaliśmy ponad 104 mld zł.

W ramach Programu Budowy Dróg Krajowych i Programu budowy 100 obwodnic realizowanych jest obecnie 112 zadań o łącznej długości 1414,2 km. W przetargu są jednak kolejne 22 zadania o długości 288,6 km, a na etapie przygotowania także nowe 168 zadania o łącznej długości ponad 2,5 tys. km.

Plan na 2022 r. zakłada oddanie do ruchu łącznie 345,5 km nowych dróg, w tym 46,1 km autostrad, 253,1 km dróg ekspresowych. Jak podaje GDDKiA, w tym roku autostradą A1 będzie można przejechać z Gdańska do granicy z Czechami, połączona zostanie Warszawa z Rzeszowem przez Lublin i ekspresowe drogi S17, S12 i S19. Wydłużone zostaną także istniejące odcinki S5, S6, S7, S14 i S61. Bieżący plan obejmuje również ogłoszenie przetargów na ok. 475 km nowych dróg (w tym blisko 340 km dróg ekspresowych i ponad 30 km obwodnic) oraz postępowania na poszerzenie autostrady A2 od węzła Łódź Północ do węzła Konotopa (88,2 km), a także dobudowę drugiej jezdni na S19 Sokołów Małopolski Północ-Jasionka (13,8 km).

[SK]