Określenie "pasek klinowy" jest nie do końca właściwe w odniesieniu do nowych samochodów: nazwa pasek klinowy wzięła się stąd, że w przekroju pasek klinowy jest trójkątny — tak jak klin; w starszych samochodach paski klinowe najczęściej napędzały alternator (urządzenie wytwarzające prąd do zasilania urządzeń pokładowych), rzadziej klimatyzację lub pompę wody; we współczesnych samochodach tę rolę przejął pasek wielorowkowy, który robi to samo, ale wygląda inaczej i może przenosić o wiele większe obciążenia. Pasek rozrządu zasadniczo nie zmienił się od wielu lat. Jego charakterystyczna cecha to ząbki, które uniemożliwiają ślizganie się na kołach pasowych.
Co w silniku robi pasek klinowy lub wielorowkowy i co się stanie, gdy się zerwie?
Przemek Wąworek / Auto Świat
W niektórych silnikach jest kilka pasków napędzających osprzęt
Paski napędzające osprzęt (w silniku może być jeden albo kilka takich pasków) przekazują napęd z wału silnika do alternatora czy np. kompresora klimatyzacji, dzięki czemu alternator wytwarza prąd, a kompresor czy inne urządzenie może po prostu działać; w czasach, gdy wiele takich urządzeń napędzanych jest przez silniki elektryczne, pasków osprzętu w samochodach jest coraz mniej, ale zwykle co najmniej jeden — napędzający alternator.
A co się stanie, gdy pasek napędzający osprzęt się zerwie? To proste: urządzenie, które było napędzane tym paskiem, przestaje działać. Jeśli jest to alternator, przestaje on wytwarzać prąd, na desce rozdzielczej włącza się czerwona kontrolka, w konsekwencji samochód przestanie jechać — ale dopiero po wyczerpaniu prądu zgromadzonego w akumulatorze; jeśli pasek napędzał kompresor klimatyzacji, klima z miejsca przestaje działać. Jeśli pasek napędzał pompę wody (na szczęście to niezbyt często spotykane rozwiązanie), silnik traci chłodzenie.
Paski napędzające osprzęt w niekorzystnych warunkach mogą się ślizgać, co zakłóca pracę osprzętu, ale nie jest wielkim problemem, no chyba że... akustycznym (o tym dalej).
Archiwum / Auto Świat
Pasek wielorowkowy
I to z grubsza tyle: w większości samochodów zerwanie paska osprzętu ma tylko takie konsekwencje, że trzeba albo jechać od razu do warsztatu, albo nawet skorzystać z pomocy drogowej. Naprawa polega na wymianie paska osprzętu, ewentualnie także jego napinacza, co nie stanowi wielkiego wyzwania.
Gorzej, jeśli pęknie pasek rozrządu.
Co robi w silniku pasek rozrządu?
Auto Świat
Pasek rozrządu to ważny kawałek gumy: radzimy kiedy go warto wymienić
Pasek rozrządu ma zupełnie inne zadanie: napędza wałek lub wałki głowicy i tym samym cały układ rozrządu. W silniku spalinowym kluczowe znaczenie ma odpowiednia synchronizacja pracy zaworów i tłoków, bez tego nie ma mowy o poprawnej pracy silnika; tak naprawdę przesunięcie faz pracy zaworów o kilka stopni powoduje poważne zakłócenie pracy silnika. Z tej przyczyny pasek rozrządu ślizgać się nie może. Dlatego charakterystyczną cechą pasków rozrządu są zęby współpracujące z kołami zębatymi — tym osadzonym na wałku silnika i tym na wałku rozrządu. Z tej przyczyny paski rozrządu często nazywane są paskami zębatymi.
Co się stanie, gdy pęka pasek rozrządu?
Auto Świat
Pęknięcie paska rozrządu może całkowicie zdemolować silnik
Pęknięcie paska rozrządu to w większości silników nieszczęście: dochodzi do zakłócenia synchronizacji pracy tłoków i zaworów silnika. Silniki, w których po pęknięciu paska rozrządu nic złego się nie dzieje (to tzw. silniki bezkolizyjne), są wyjątkami — to np. stary fiatowski silnik 1.2. W takim silniku wystarczy wymienić pasek, synchronizując na powrót rozrząd — i można jechać dalej.
Jednak w większości przypadków wraz z pęknięciem paska rozrządu zawory w głowicy silnika zatrzymują się w przypadkowej pozycji, a tłoki pracują jeszcze przez jakiś czas — albo siłą inercji, albo dlatego, że silnik spięty jest z kołami auta, które jeszcze się kręcą. Dochodzi do zderzenia zaworów z tłokami; silnik w najlepszym razie nadaje się do remontu, a w najgorszym trzeba szukać silnika na wymianę.
Dokładnie to samo może się wydarzyć, jeśli pasek rozrządu przeskoczy — czasami wystarczy, że o jeden ząbek.
Dlaczego pękają paski w silniku?
Zarówno paski klinowe, wielorowkowe, jak i zębate nie są wieczne; pękają pod wpływem naturalnego zużycia, z powodu mechanicznego uszkodzenia, kontaktu z olejami; mogą działać nieprawidłowo z powodu uszkodzenia napinacza lub też z powodu niewłaściwego napięcia, jeśli w silniku napinacz jest regulowany ręcznie.
Jeśli chodzi o trwałość pasków osprzętu, to zwykle dochodzi ona do 100 tys. km, przy czym stan paska można w dużej mierze ocenić na podstawie jego wyglądu; napięcie można łatwo sprawdzić. Pasek osprzętu jest na wierzchu, więc najczęściej jego zły stan zwraca uwagę mechanika i zostaje on w porę wymieniony;
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Pasek rozrządu najczęściej schowany jest pod osłoną, więc aby ocenić jego stan, trzeba albo odchylić, albo odkręcić osłonę; zdarza się, że mechanik zajrzy pod osłonę, zobaczy strzępiący się pasek i w ten sposób uratuje silnik — w ostatniej chwili. Najczęściej jednak paski rozrządu wymienia się rutynowo po określonym przez producenta przebiegu — 40-200 tys. km. Ma się rozumieć, im bliżej wymiany, tym bardziej zasadna jest kontrola stanu paska — jeśli pęknie, wiadomo...
W niektórych silnikach pasek rozrządu pracuje w kąpieli olejowej. Praktyka pokazuje, że ten "doskonały" pomysł jest doskonały jedynie w cudzysłowiu — to prawdziwa mina.
W każdym razie o pasku rozrządu trzeba pamiętać, a jeśli kupujemy samochód używany i nie mamy absolutnej pewności, że był on prawidłowo serwisowany albo nie mamy absolutnej pewności, że nie cofnięto mu licznika, od razu po kupnie powinniśmy zadbać o wymianę paska.
Pasek w silniku może wydawać przerażające dźwięki: o co chodzi?
Jeśli po uruchomieniu silnika, co często dzieje się przy wilgotnej pogodzie, przez chwilę słyszymy wycie spod maski albo głośny pisk pojawia się przy dodaniu gazu, to niemal na pewno ślizga się pasek osprzętu. Rzecz niby niegroźna, ale samo się nie naprawi, będzie tylko gorzej. Aby ucichło, trzeba albo napiąć pasek, jeśli jest nieodpowiednio napięty, albo wymienić napinacz, albo wymienić pasek.
Zdarza się, że pasek bardzo szybko po wymianie znów zaczyna piszczeć. Może tak być, jeśli w silniku jest nieszczelność i albo paliwo, albo olej trafia na pasek; tak zabrudzony pasek właściwie jest do wyrzucenia i nie ma sensu go wymieniać ponownie przed usunięciem nieszczelności.
Dobra wiadomość jest taka, że piszczy pasek osprzętu, nigdy pasek rozrządu; pisk wynika z poślizgu, a pasek rozrządu ślizgać się nie może; z naprawą jednak nie ma co zwlekać i to nawet nie dlatego, że ślizganie się paska może skutkować niedoładowaniem akumulatora (to akurat zdarza się rzadko) — to po prostu ostatni sygnał ostrzegawczy. Z czasem pasek pęknie, być może w najbardziej nieodpowiednim momencie — i będzie problem.
