Tanie paliwo utknęło w cieśninie Ormuz. Czy przez blokadę wróci 8 zł za litr?

Donald Trump zaatakował Iran po piątkowym zamknięciu giełd, chcąc uniknąć paniki inwestorów i drastycznych wahań cen ropy. Skąd taka władza Iranu nad światowymi cenami ropy? Podstawowy problem nazywa się Ormuz. Cieśnina Ormuz. W najwęższym miejscu ma ok. 30 km, z czego szlak żeglugowy to około trzy kilometry. Cieśnina Ormuz oddziela Zatokę Perką od Zatoki Omańskiej i dalej Morza Arabskiego. To jeden z najważniejszych dla światowej gospodarki szlak morski, w którym transportowana jest ropa naftowa, skroplony gaz ziemny i inne dobra z krajów Bliskiego Wschodu – Iranu, Iraku, Kuwejtu, Bahrajnu i Kataru. Jeśli chodzi o ropę, mówimy o "tylko" 20 proc. światowego zapotrzebowania na ten surowiec. Dla tych 20 proc. ropy nie ma jednak alternatywnego szlaku żeglugowego. Ten szlak właśnie – oby tymczasowo – został zablokowany.

Czy w cieśninie — oprócz tankowców — utknęły też wielkie samochodowce, co przełoży się na czas oczekiwania na zamówione w salonach auta? Nie. To szlak, którym transportowane są głównie surowce, a więc nie jest tak, że auta płynące do Europy utkną na trasie z powodu blokady cieśniny Ormuz. No, chyba że mowa o indywidualnym transporcie luksusowych aut z krajów arabskich.

W przeszłości Iran wielokrotnie groził zamknięciem cieśniny Ormuz, ale na pogróżkach się kończyło. Z kilku przyczyn: po pierwsze, zablokowanie cieśniny Ormuz to z grubsza ekwiwalent zrzucenia bomby atomowej. Nikt tego nie pragnie, nawet sojusznicy Iranu. Po drugie, blokując ten kluczowy szlak transportowy, Iran zablokowałby także swoją gospodarkę, która opiera się na eksporcie ropy. Owszem, Iran od lat zmaga się z sankcjami, ale to nie przeszkadza mu handlować ropą. Obecnie ok. 90 proc. irańskiego eksportu ropy odbierają Chiny.

Irański eksport ropy to zaledwie kilka procent światowego obrotu tym towarem, ale – jak się rzekło – ten 90-milionowy kraj ma znacznie większy wpływ na światowe ceny tego surowca. Położony jest on w strategicznym miejscu, które pozwala jednym ruchem zablokować cieśninę Ormuz na długi czas, rujnując światowy obrót ropą.

Obecnie, formalnie cieśnina Ormuz nie została zamknięta przez Iran, ale wystarczyło, że irańscy Strażnicy Rewolucji ogłosili "nie pozwalamy płynąć", by transport został wstrzymany. Jeśli ktoś miał wątpliwości, czy warto wpłynąć do cieśniny, to przestał je mieć po trafieniu tankowca płynącego pod banderą Omanu, który zbagatelizował ostrzeżenia. Nie do końca jest jasne, kto go trafił, ale trafił – na szczęście dla wszystkich tankowiec nie zatonął w poprzek szlaku wodnego.

Niemniej obecnie ok. 150 tankowców zarzuciło kotwice na wodach Zatoki Perskiej. Wraz z nimi ustał transport ropy cieśniną Ormuz – to jakieś 15 mln baryłek ropy dziennie (jedna baryłka to 159 l - red.). Spośród tych statków, które płynęły w stronę Zatoki Perskiej, niektóre już zmieniły kurs – szkoda czasu na postój. Dla zobrazowania sytuacji: w związku z napiętą sytuacją w regionie kraje OPEC zdecydowały o zwiększeniu produkcji ropy o... 260 tys. baryłek dziennie. Tymczasem przez Ormuz dziennie płyną miliony baryłek.

W normalnych warunkach blokada cieśniny Ormuz przez Iran czy inny kraj eksportujący tą drogą ropę naftową wydaje się absurdem; do blokady cieśniny nie doszło nawet po ataku USA na instalacje jądrowe Iranu w czerwcu 2025 r. Wtedy jednak obie strony, w tym USA, po pierwszych salwach wycofały się. Tym razem jednak sprawy zaszły dalej.

Odpowiedzi na pytanie, czy Iran zdecyduje się na poważne i trwałe zablokowanie cieśniny, tak naprawdę nikt nie zna, bo są argumenty i za, i przeciw. Na pewno z takiego obrotu sprawy nie byłyby zadowolone Chiny będące sprzymierzeńcem i klientem Iranu, kupujące jego ropę. Dopóki Iran ma argumenty lżejszego kalibru w postaci dronów bojowych i rakiet balistycznych, nie musi uciekać się do "opcji atomowej". Ale gdy Strażnicy Rewolucji staną naprawdę pod ścianą, gdy mowa będzie o zwykłej zemście, to zablokowanie cieśniny np. za pomocą paru zatopionych statków może się wydarzyć.

Ile zapłacimy za benzynę w razie blokady cieśniny Ormuz? To zależy, w którym momencie zatrzyma się eskalacja, niemniej jeszcze tydzień temu baryłka ropy Brent kosztowała ok. 70 dol., a dwa tygodnie temu trochę ponad 67 dol. W poniedziałek 2 marca rano ropa Brent kosztuje już prawie 80 dol. za baryłkę i to raczej nie jest koniec wzrostów.

Eksperci na całym świecie prognozują rozwój wydarzeń w różny sposób, niemniej hasło "ponad 100 dol." pojawia się niepokojąco często. Nie może być inaczej, jeśli na świecie z dnia na dzień dostawy tego surowca skurczą się o jedną piątą.

Pytanie, czy administracja Donalda Trumpa, rozpoczynając kolejną wojnę, miała opracowany plan na okres dłuższy niż 48 godzin. Nie ma takiej pewności.

Najwyższa średnia cena benzyny 95 w Polsce to 7,97 zł – taki poziom ceny paliwo to osiągnęło pod koniec pierwszego tygodnia czerwca 2022 r., oczywiście lokalnie bariera 8 zł została przebita w wielu miejscach. Mniej więcej w tym samym czasie – przez bardzo krótki okres – cena baryłki ropy Brent przekroczyła 120 dol.

Na razie nie ma co wróżyć powrotu takiego scenariusza – wszystko to opiera się na przewidywaniach dotyczących dość dynamicznej i tak naprawdę nieprzewidywalnej sytuacji. Czy cena baryłki ropy w związku z pełnoskalową już wojną na Bliskim Wschodzie osiągnie w szczycie 100 dol. za baryłkę, czy też będzie to 150 dol. – tak naprawdę nie wiadomo, ale 7 zł za litr benzyny czy oleju napędowego w najbliższym czasie jest ceną zupełnie realną.