Kolej

Kolej, nazywana też koleją żelazną, to droga szynowa wraz z przeznaczonymi do jej eksploatacji budowlami, urządzeniami oraz taborem poruszającym się po torach. Służy do przewozu osób i rzeczy, a według innego ujęcia oznacza linię komunikacyjną zbudowaną z szyn wyłącznie do użytku przez pojazdy szynowe. W ujęciu historycznym była pierwszym efektywnym środkiem masowego transportu lądowego.

Kolej zaczęła znajdować zastosowanie w Europie od czwartej dekady XIX wieku. Jej upowszechnienie przyniosło bardzo duży przełom w transporcie oraz w życiu gospodarczym, kulturalnym i politycznym. Zmieniała sposób przemieszczania ludzi i towarów, a także wpływała na organizację państw i ich rozwój.

Podstawą kolei są drogi szynowe, ale pojęcie to obejmuje także budowle, urządzenia i tabor potrzebne do prowadzenia przewozów. W przywołanej w Wikipedii definicji ustawowej wskazywano, że kolej służy przewozowi osób, przesyłek i ładunków. Opis ten pokazuje, że kolej nie jest wyłącznie samym torem, lecz całym systemem technicznym umożliwiającym funkcjonowanie transportu.

Dawne przepisy dzieliły koleje na użytku publicznego i niepublicznego. Koleje publiczne były przeznaczone do przewozu osób i przesyłek, a niepubliczne służyły wyłącznie podmiotom je eksploatującym. Do tej drugiej grupy zaliczano również bocznice kolejowe połączone z siecią kolei publicznej.

Rozpowszechnienie kolei wywołało szerokie skutki gospodarcze i społeczne. Wikipedia podaje, że przeobrażała charakter gospodarczy państw; przykładem jest Szwajcaria, która dzięki kolejom przeszła od kraju pasterskiego i rolniczego do kraju wybitnie przemysłowego. Kolej wzmacniała też spoistość państw przez zbliżanie odległych terenów do centrum.

Znaczenie kolei obejmowało również kwestie strategiczne. Ułatwiała mobilizację, przerzut wojsk oraz ich zaopatrzenie, a tym samym wzmacniała zdolności militarne i obronne państw. Jej rola wykraczała więc daleko poza sam przewóz pasażerów i ładunków.

Według recentnych artykułów w Polsce trwa operacja Horyzont, w ramach której żołnierze i funkcjonariusze patrolują infrastrukturę kolejową po wcześniejszych prowokacjach na torach. Patrole obejmują newralgiczne odcinki linii, okolice dworców, mostów, wiaduktów, przejazdów i węzłów transportowych, a działania mają charakter prewencyjny. Równolegle policja prowadzi operację Tor; resort spraw wewnętrznych informował o zdarzeniach zakwalifikowanych jako potencjalne akty dywersji i sabotażu oraz o zatrzymaniach.

W debacie o rozwoju kolei pojawiła się też zapowiedź szerokiego programu inwestycyjnego w ramach Zintegrowanej Sieci Kolejowej. Artykuł opisuje plan rozbudowy i modernizacji infrastruktury oraz deklarację, że każdy powiat ma zostać włączony w sieć połączeń dalekobieżnych. Cytowany ekspert ocenia jednak, że nie musi to oznaczać doprowadzenia torów do każdego powiatu, lecz raczej zapewnienie dostępu do sieci także przez skomunikowanie autobusowe z węzłami przesiadkowymi.

W zagranicznych doniesieniach Deutsche Bahn zapowiedziała pełny zakaz spożywania alkoholu na stacjach kolejowych w Niemczech, uzasadniając to rosnącą przemocą. Z kolei we Włoszech media informowały o planowanych strajkach obejmujących także przewoźników kolejowych, co może oznaczać opóźnienia i zmiany w rozkładach. W Polsce opisywano również tragiczne zdarzenie w pociągu Warszawskiej Kolei Dojazdowej, po którym wstrzymano ruch i pojawiły się utrudnienia dla pasażerów.