Co się stanie, jeśli przy wysokiej prędkości pomylisz biegi? Remont skrzyni to najmniejszy problem

Amerykanie mają na to specjalne określenie – to "money shift", bo pomyłka przy zmianie biegów bywa bardzo kosztowna. Dobra wiadomość jest taka, że jeśli jeździsz nowoczesnym samochodem ze skrzynią automatyczną lub zautomatyzowaną, to ten problem ciebie nie dotyczy, bo w takich autach to elektronika pilnuje, żeby nie włączyć w czasie jazdy nieodpowiedniego biegu. W autach, które mają skrzynię manualną i mechanizmy w dobrej kondycji (wybierak skrzyni, linki), ryzyko włączenia jedynki zamiast piątki czy trójki też jest nieduże. No, chyba że kierowca jest nieostrożny, uparty albo ma za dużo "pary w łapach". To nie znaczy, że niskiego biegu przy wysokiej prędkości siłą wbić się nie da! To jak najbardziej możliwe, a w dodatku niezwykle niebezpieczne.

Uwaga! Takie eksperymenty czy pomyłki czasem kończą się bez żadnych widocznych konsekwencji, ale to wyjątki od reguły – to, że ktoś inny wbił jedynkę przy szybkiej jeździe po autostradzie i nic poważnego się nie stało, nie znaczy wcale, że tobie też się uda.

Efekt może być podobny do zaciągnięcia hamulca ręcznego podczas jazdy! Jeżeli przy wysokiej prędkości uda się wrzucić niski bieg, to koła osi napędzanej gwałtownie wyhamowują – nie chroni przed tym ani ABS, ani ESP, bo hamowanie odbywa się silnikiem. Skutki zależą od kilku czynników. Małe silniki zwykle nie stawiają dużego oporu, więc szarpnięcie może nie być przesadnie mocne. Silniki o większej pojemności czy np. starsze diesle stawiają taki opór, że dochodzi do zerwania przyczepności nawet na suchej nawierzchni. W zależności od konkretnej sytuacji i warunków – szarpnięcie może być bardzo krótkie, bo np. nie wytrzyma sprzęgło auta, albo na tyle intensywne, że można stracić panowanie nad samochodem, szczególnie na śliskiej nawierzchni.

W największym uproszczeniu silnik może się "przekręcić", w ułamku sekundy wchodzi na wysokie obroty, zwykle znacznie powyżej tych, jakie są dla niego bezpieczne, nawet ponad 10 tys. obrotów na minutę. Może przeskoczyć lub nawet zerwać się rozrząd – wtedy zawory spotykają się z tłokami, gną się korbowody i dźwigienki zaworowe. Zresztą, do kolizji zaworów z tłokami może dojść bez usterki rozrządu – przy ekstremalnie wysokich obrotach standardowe sprężyny zaworowe nie wyrabiają się z odsunięciem w porę zaworów przed poruszającymi się w górę cylindrów tłokami.

To dlatego tunerzy przy poważnych modyfikacjach silników często wymieniają sprężyny zaworowe na twardsze, które szybciej domykają zawory. Przy ekstremalnie wysokich obrotach dochodzi też często do zerwania filmu olejowego i przytarcia silnika, którego efektem może być później np. zwiększone zużycie oleju.

W skrajnych przypadkach "korba" może wyjść bokiem. Jeśli silnik przez chwilę wyje na wysokich obrotach, a później, po wrzuceniu na luz stuka i ledwo wkręca się na obroty, to nie ma co liczyć na to, że naprawa będzie tania.

Nie ma reguły, co przy pomyłce przy zmianie biegów podda się pierwsze – np. przy oponach o marnej przyczepności łatwo stracić panowanie nad autem, ale obciążenie podzespołów mechanicznych samochodu będzie stosunkowo niewielkie. Przy wrzuceniu jedynki przy wysokiej prędkości jako pierwsze "obrywa" sprzęgło – jeśli jest delikatne lub zużyte, to ono staje się najsłabszym elementem.

Jeżeli sprzęgło wytrzyma, to skrzynia nie ma lekko – słabsze przekładnie potrafią rozpaść się nawet na kawałki. Tak gwałtownych obciążeń nie lubią też dwumasowe koła zamachowe, których zadaniem jest tłumienie drgań i zabezpieczanie silnika i skrzyni, ale w przypadku pomyłki przy zmianie biegów one też często dochodzą do granic wytrzymałości. Brzęczenie i drgania na wolnych obrotach, stuki przy włączaniu i wyłączaniu silnika to typowe objawy usterki "dwumasy".