W tych miejscach litr paliwa kosztuje mniej niż 3 złote. Nie wszędzie chciałbyś tankować

To dosyć oczywiste, że paliwo najtaniej można kupić u źródła — czyli w krajach, w których wydobywa się ropę naftową i w których przerabiana jest ona na paliwa. Ale to oczywiście tylko część tej układanki, bo ceny paliw zależą od bardzo wielu czynników. Poza kosztem wydobycia surowca (cena baryłki ropy) liczą się koszty transportu ropy do rafinerii, jej przetworzenia na paliwa, logistyki oraz podatków doliczanych na różnych etapach.

W Europie jesteśmy w wyjątkowo niekorzystnej sytuacji. Unia Europejska importuje ok 97 proc. wykorzystywanej przez siebie ropy naftowej, tylko 2025 r. kraje UE sprowadziły ok. 435 mln ton ropy naftowej o wartości ponad 212 mld euro.

Nieco lepiej jest z gotowymi paliwami — większość gotowych paliw sprzedawanych na stacjach w UE jest produkowana w europejskich rafineriach, a import dotyczy głównie części diesla, paliwa lotniczego. Ale to i tak niewielkie pocieszenie, bo i tak są one wytwarzane z importowanej ropy — a transport tego surowca w ostatnich latach gwałtownie podrożał. Problemem nie jest już tylko koszt baryłki ropy — w ostatnich miesiącach dramatycznie wzrosły koszty transportu morskiego, bo najpopularniejsze trasy stały się niebezpieczne i firmy ubezpieczające statki i ładunek żądają zaporowych kwot za polisy, a trasy uchodzące za względnie bezpieczne, są z reguły bardzo okrężne, co też podnosi koszty i wydłuża czas dostaw. Sposobem na ograniczenie zależności od importu ropy jest m.in. wprowadzanie biopaliw i biododatków z roślin produkowanych lokalnie – tyle że wcale nie są one tańsze od ropy.

Z importem gotowych paliw też robi się coraz trudniej, bo tradycyjni dostawcy, czyli m.in. Rosja, USA, czy kraje Bliskiego Wschodu mają problem z dostarczaniem oleju napędowego do odbiorców zewnętrznych. Handel z Rosją ograniczony jest przez embarga, ale nawet kraje, które się nimi nie przejmują i tak nie mogą skorzystać z okazji, bo Ukraina skutecznie niszczy rosyjskie rafinerie, a Rosjanom zaczyna brakować paliw na własnych stacjach. Amerykanie rozważają wstrzymanie eksportu oleju napędowego, żeby przed tzw. wyborami połówkowymi obniżyć ceny na swoich stacjach. Z kolei rafinerie w krajach Zatoki Perskiej ucierpiały w wyniku irańskich ataków odwetowych na państwa, które współpracują z USA.

W wielu miejscach świata paliwo jest tanie, bo praktycznie nie da się go stamtąd wywieźć, a lokalny popyt jest niewielki.

Są wciąż miejsca, gdzie benzyna i olej napędowy kosztują mniej niż równowartość 3 zł za litr — choć czasem dla mieszkańców tamtych regionów nie są to wcale niskie kwoty, bo i zarobki są niewspółmiernie niższe od europejskich. W niektórych krajach obowiązują zupełnie inne zasady fiskalne — paliwa nie są opodatkowane tak, jak w Europie czy USA. Wielu kierowców uświadomiło sobie, jak duży udział w cenach na stacjach mają podatki przy okazji głośnej sprawy cen paliw wysyłanych przez Orlen na Ukrainę. Politycy ujawnili, że były one sprzedawane za ok. 3 zł za litr, a kwota ta została zestawiona z ceną z polskich stacji.

Była to oczywista manipulacja, bo paliwa eksportowane są w cenach netto, bez podatków i innych danin, a cena z polski podawana była ze wszystkimi dodatkami. Okazało się, że cena eksportowa paliw z Orlenu była nawet nieco wyższa od tej, za jaką (bez uwzględnienia podatków) koncern sprzedawał paliwo w Polsce. Od tamtej pory realia na światowych rynkach mocno się jednak zmieniły — ceny paliw netto również. W tej chwili szacunkowa cena Pb95 bez podatków w Polsce to ok. 4,5-4,6 zł/l i ok. 5,3 zł/l oleju napędowego. W cenie detalicznej podatki stanowią 41,7 proc. w przypadku benzyny Pb95, 38,2 proc. dla oleju napędowego i 35 proc. dla LPG.

To niewielkie pocieszenie dla kierowców z Polski, ale ludzie z wielu krajów z listy tych, w których paliwo jest najtańsze, z narażeniem życia usiłują przedostać się do krajów UE, także przez polską zieloną granicę.

Tanie paliwo nie oznacza wcale dobrobytu — za czasów PRL-u, paliwo też było w Polsce znacznie tańsze niż na Zachodzie, o ile dało się je kupić. Dziś, mimo znacznie wyższych cen, przeciętny kierowca za średnią pensję może kupić znacznie więcej paliwa niż wtedy.

W Wenezueli, która otwiera listę, paliwo jest tanie nie tylko dlatego, że ten kraj ma jedne z największych zasobów ropy na świecie, ale też jest ono subsydiowane i obłożone zerową stawką podatków. Tyle że dla wielu mieszkańców Wenezueli te niskie ceny paliwa i tak niewiele zmieniają, bo zarobki to 100-200 dolarów na miesiąc, więc mało kogo stać na samochód, do którego można by zatankować tanie paliwo.