• Trybunał uznał za niekonstytucyjny przepis nakazujący nakładanie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów na kierowców, którzy dopuścili się ponownego prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości
  • Polskie prawo przewiduje długi, nawet 3-letni zakaz prowadzenia pojazdów za niektóre "pospolite" wykroczenia
  • Z kolei sankcją za przestępstwo drogowe może być (a w pewnych przypadkach kara orzekana jest obligatoryjnie) zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 3 do 15 lat lub dożywotnio

W ostatnich latach wiele się pozmieniało w przepisach dotyczących karania kierowców – i wcale nie chodzi tylko o kary finansowe. Niektóre wykroczenia, za które dawniej policjant mógł ukarać kierowcę mandatem i tym samym zamknąć sprawę (np. kierowanie pojazdem bez odpowiednich uprawnień), obecnie muszą być rozpatrywane przez sąd, bo zmieniony kodeks wykroczeń nakazuje ukaranie kierowcy zakazem prowadzenia pojazdów.

Dalsza część tekstu pod materiałem wideo:

W niektórych przypadkach kara polegająca na zakazie kierowania pojazdami jest opcjonalna, a w innych — obligatoryjna. Jeśli kodeks każe nałożyć na kierowcę zakaz prowadzenia pojazdów, to sąd nie ma wyjścia – musi to zrobić, a jedyne, na co ma wpływ sędzia, to określenie długości zakazu. I to też nie zawsze.

Warto wiedzieć: zakaz prowadzenia pojazdów może dostać nie tylko osoba, która ma prawo jazdy (i wtedy w zależności od długości zakazu albo kierowca ma "zawieszone" prawko, albo je traci), lecz także osoba, która prawa jazdy nie ma. Taka sytuacja dotyczy np. osób przyłapanych na kierowaniu bez uprawnień: ukarany wprawdzie nie traci prawka (bo go nie miał), ale też nie może go zdobyć w okresie trwania zakazu – bo nie ma prawa wsiadać za kierownicę, nie może odbyć kursu i przystąpić do egzaminu.

Zakaz prowadzenia pojazdu: na jak długo?

Czas trwania zakazu prowadzenia pojazdów, na jaki może zostać skazany polski kierowca, jest w wielu wypadkach wręcz absurdalnie długi:

  • w przypadku popełnienia wykroczenia zakaz prowadzenia pojazdów można dostać na okres od 6 miesięcy do 3 lat
  • kierowca popełniający przestępstwo może zostać ukarany zakazem prowadzenia pojazdów na kres od 1 roku do 15 lat albo dożywotnio. W przypadku niektórych przestępstw (np. kierowanie po alkoholu) dolna granica kary to 3 lata zakazu.

W przypadku niektórych przestępstw autorzy aktualnie obowiązujących przepisów posunęli się szczególnie daleko, odbierając sądom jakiekolwiek prawo miarkowania kary i dostosowania jej do okoliczności: ustawa mówi, że "sąd orzeka dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów" i... nie ma od tego odwołania.

Wykroczenia "pospolite": jak można dostać zakaz kierowania?

Wyprzedzanie na przejściu dla pieszych Foto: Vaclav Mach / Shutterstock.com
Wyprzedzanie na przejściu dla pieszych

Istnieje kategoria wykroczeń (wśród niech wiele jest takich, które kierowcy popełniają niemal na co dzień), które podlegają opcjonalnemu ukaraniu zakazem prowadzenia pojazdów. W takim przypadku sprawa z reguły kończy się na mandacie – wykroczenie jest w taryfikatorze, kierowca nie dyskutuje, policjant nie ma wątpliwości – wtedy mandat kończy sprawę i utrata "lejców" kierowcy nie grozi. Jeśli jednak sprawa z jakichś względów trafi do sądu (bp np. policjant stwierdzi, że kierowca spowodował ekstremalne zagrożenie albo nie wykazuje żadnej skruchy), wtedy sąd może ukarać sprawcę zakazem prowadzenia pojazdów. Taka opcja nie dotyczy wszystkich wykroczeń, lecz tylko niektórych, wyraźnie wymienionych w przepisach.

Wykroczenia, za które można dostać zakaz prowadzenia pojazdów to...

Niebezpieczne omijanie Foto: Policja
Niebezpieczne omijanie

Do wykroczeń, za których popełnienie można opcjonalnie dostać zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 6 miesięcy do 3 lat (sąd "może orzec") należą:

  • spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, czyli kolizji, zwłaszcza jeśli skutkiem jest naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia innej osoby;
  • spowodowanie zagrożenia pieszego (jedno z kilku wykroczeń karanych rutynowo wysokim mandatem 1000-1500 zł i odpowiednio wysoką liczbą punktów karnych):
  • niezastosowanie się do sygnału osoby uprawnionej nakazującego zatrzymanie pojazdu w celu uniknięcia kontroli

Wykroczenia, za które rutynowo "sąd orzeka" zakaz prowadzenia pojazdów

  • kierowanie w stanie po użyciu alkoholu (0,2-0,5 promila)
  • nieudzielenie niezwłocznej pomocy ofiarom wypadku przez prowadzącego pojazd, który brał udział w tym zdarzeniu
  • prowadzenie pojazdu mechanicznego bez uprawnienia

Przestępstwa, za które można dostać zakaz prowadzenia pojazdów to...

Nie prowadź samochodu po spożyciu alkoholu, bo dostaniesz zakaz prowadzenia pojazdów Foto: PBXStudio / Shutterstock
Nie prowadź samochodu po spożyciu alkoholu, bo dostaniesz zakaz prowadzenia pojazdów
  • popełnienie przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (chodzi o spowodowanie wypadku) podlega opcjonalnemu ukaraniu zakazem prowadzenia pojazdów. Zakaz jest szczególnie prawdopodobny, jeśli z okoliczności wynika, że kierowca stwarza zagrożenie dla innych. MInimalny czas trwania kary: 1 rok.
  • kierowanie w stanie nietrzeźwości – kara obligatoryjna, trwa nie krócej niż 3 lata
  • ucieczka przed policją – kara obligatoryjna, czas trwania zakazu nie krótszy niż 1 rok
  • niestosowanie się do sądowego zakazu prowadzenia pojazdów – minimalny, obligatoryjny okres zakazu prowadzenia pojazdów (poza możliwą karą więzienia) to 1 rok. Taki zakaz dotyczy też osób, które kierowały pojazdem po cofnięciu uprawnień przez starostę np. "za punkty"
  • ucieczka z miejsca wypadku, w którym ktoś odniósł obrażenia – zakaz prowadzenia pojazdów obligatoryjny, nie krótszy niż 3 lata

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów grozi za...

  • powtórne prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości
  • spowodowanie po pijanemu katastrofy w ruchu lądowym albo wypadku ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu
  • spowodowanie katastrofy albo wypadku ze skutkiem śmiertelnym i ucieczka z miejsca zdarzenia

Warto wiedzieć: dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów wcale nie musi być dożywotni. Jeśli kierowca dostał dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów w związku z kierowaniem po alkoholu, po 10 latach kary może wystąpić do sądu o zmianę tego zakazu na "zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych niewyposażonych w blokadę alkoholową". Jeśli sąd się zgodzi, kierowca może prowadzić pojazdy, jeśli są one wyposażone w taką blokadę.

W innych przypadkach (gdy np. zakaz orzeczono na 10 lat) o podobną zmianę kary można wystąpić po połowie czasu jej trwania.

Niekonstytucyjny zakaz prowadzenia pojazdów: co naprawdę orzekł Trybunał?

Trybunał Konstytucyjny Julii Przyłębskiej orzekł, iż niezgodny z Konstytucją jest przepis, który nakazuje sądowi bezwzględnie ukarać kierowcę dożywotnim zakazem prowadzenia pojazdów, jeśli ten po raz kolejny został złapany na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości. Trybunał zauważył, że ustawodawca pozbawił sądy kompetencji w zakresie miarkowania kary – jest ona taka sama bez względu na następstwa czynu. Taką samą karę dostaje kierowca, który po pijanemu spowodował ciężki wypadek i ten, kto tylko kierował po pijanemu – kwestionowany przepis uniemożliwia dostosowanie przez sąd wysokości kary do okoliczności zdarzenia.

To niewątpliwie słuszne orzeczenie, a ciekawe zwłaszcza w kontekście wielu innych przestępstw, w przypadku których rola sądów została w ostatnich latach ograniczona do kompetencji notariusza. Dotyczy to np. konfiskaty pojazdów – ale to już inna historia.