Czy to prawda, że rolnicy płacą o 1,48 zł mniej za paliwo? Wytłumaczę ci, jak to działa

"Panie, co mi pan opowiada o spadku popularności diesli? U mnie okoliczni rolnicy to kupują tylko diesle, żeby sobie to tanie rolnicze paliwo tankować. Co drugi tu w okolicy ma teraz własny zbiornik na ropę w gospodarstwie, to sobie przecież za pół darmo nie tylko do traktora naleje, ale i do osobówki" — tak odpowiedział mi niedawno pewien właściciel komisu działającego kilkadziesiąt kilometrów od Warszawy, na pytanie o to, czy zauważył, że klienci przestali interesować się autami z silnikami wysokoprężnymi.

Rolniczy diesel? W Polsce? Przecież na stacjach nie ma osobnych dystrybutorów z rolniczym paliwem ani nie ma magicznej "karty rolnika", z którą można płacić na stacjach taniej. Ale jest inny sposób, stosowany przez rolników, żeby płacić o 1,48 zł za litr mniej niż pozostali kierowcy — a w praktyce oszczędności mogą być większe. Ale żeby nie było zbyt pięknie — są limity.

W wielu krajach UE tanie paliwo dla rolników funkcjonuje podobnie jak u nas olej opałowy — jest barwione, a policja i inne służby sprawdzają wyrywkowo, czy nie trafia do baków aut jeżdżących po drogach publicznych. Za przyłapanie z "czerwonym dieslem" w baku osobówki czy ciężarówki grożą surowe kary. W Polsce rolnik płaci pełną cenę za paliwo, ale później może odzyskać część pieniędzy od państwa.

Prawo do zwrotu podatku akcyzowego przysługuje producentom rolnym, czyli osobom lub podmiotom posiadającym gospodarstwo rolne i prowadzącym działalność rolniczą. Takich oficjalnie zarejestrowanych podmiotów, uprawnionych do zwrotu części podatku zawartego w paliwie było w 2025 r. ok. 1 mln 189 tys.

Nie wystarczy jednak samo posiadanie ziemi. Paliwo powinno być wykorzystywane do produkcji rolnej, na przykład do napędu ciągników, kombajnów czy innych maszyn pracujących w gospodarstwie.

Podstawą do uzyskania zwrotu są faktury dokumentujące zakup oleju napędowego. Rolnik zbiera je przez określony czas, a następnie składa wniosek do gminy. Dopiero wtedy może otrzymać zwrot części podatku zawartego w cenie paliwa.

W 2026 r. stawka zwrotu wynosi 1,48 zł za każdy litr oleju napędowego wykorzystanego do produkcji rolnej. To oznacza, że państwo zwraca rolnikowi znacznie więcej, niż obecnie faktycznie pobiera tej akcyzy — bo po ostatnich obniżkach, w reakcji na kryzys paliwowy i rosnące światowe ceny oleju napędowego, stawka podatku akcyzowego zawartego w oleju napędowym to 88 groszy na litr, a wcześniej było to 1,16 zł w każdym litrze. Tyle że akcyza to tylko jeden z podatków i opłat zawartych w cenie paliwa.

Nie oznacza to, że państwo zwróci pieniądze za każdą ilość paliwa. Obowiązują limity, wyliczane na podstawie szacunkowych potrzeb gospodarstwa.

Najważniejszym kryterium jest powierzchnia ziemi rolnej w gospodarstwie. Na każdy hektar użytków rolnych przypisano limit odpowiadający 110 litrom paliwa rocznie. Przy obecnej stawce daje to maksymalnie 162,80 zł zwrotu na hektar.

Przykładowo właściciel gospodarstwa o powierzchni 50 ha może liczyć na zwrot do wysokości 8140 zł rocznie. Jest to możliwe pod warunkiem, że faktycznie kupił odpowiednią ilość paliwa i ma dokumenty potwierdzające zakup.

A co z gospodarstwami, które nie zajmują się głównie uprawą, a specjalizują się w hodowli i przez to mają mniej gruntów? Przecież w nich też rolnicy wykorzystują maszyny rolnicze zasilane olejem napędowym. System funkcjonujący w Polsce nie pomija hodowców zwierząt — oprócz limitu wynikającego z powierzchni gruntów hodowcy mogą otrzymać dodatkowy zwrot uzależniony od liczby utrzymywanych zwierząt gospodarskich. Dotyczy to bydła, owiec, kóz, koni oraz świń.

W przypadku bydła, owiec, kóz i koni dodatkowy limit wynosi 40 litrów paliwa rocznie na jedną tzw. dużą jednostkę przeliczeniową (DJP), co odpowiada kwocie 59,20 zł. Z kolei dla świń przewidziano limit odpowiadający czterem litrom paliwa na sztukę w gospodarstwie, czyli 5,92 zł zwrotu.

W praktyce oznacza to, że duże gospodarstwo prowadzące jednocześnie produkcję roślinną i zwierzęcą może odzyskać z akcyzy nawet kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych rocznie.

Paliwo należy do podstawowych kosztów funkcjonowania gospodarstw rolnych. Ciągniki, kombajny czy maszyny uprawowe zużywają w sezonie tysiące litrów oleju napędowego. Zwrot części akcyzy ma ograniczać wpływ kosztów paliwa na ceny produkcji rolnej i poprawiać konkurencyjność gospodarstw. Podatek najpierw trzeba zapłacić w pełnej wysokości, a dopiero później część tej kwoty wraca do kieszeni rolnika.

Rolnicy to poważna grupa wyborców, przyzwyczajona do preferencyjnego traktowania w kwestiach podatkowych czy ubezpieczeń społecznych — możliwość tankowania tańszego paliwa to tylko jeden z "bonusów" przysługujących tej grupie zawodowej.

Wielu rolników dla własnej wygody, obniżenia kosztów i uproszczenia rozliczeń podatkowych rzeczywiście stawia sobie "własne stacje" w gospodarstwach. Zwykle są to specjalne, atestowane zbiorniki o pojemności 1500-5000 l paliwa z własnym dystrybutorem.

Tak jest wygodniej — bo przecież nie na każdej wsi jest stacja paliw, a wycieczka po paliwo dużym, powolnym ciągnikiem czy kombajnem nie jest niczym przyjemnym, a tankowanie na własnym podwórku to duża oszczędność czasu. Po drugie — do takich zbiorników rolnik może zamawiać paliwo z dowozem w cenie hurtowej, dzięki czemu jest taniej. Po trzecie — łatwiej rozliczyć jedną czy dwie faktury po 35-40 tys. zł, niż zbierać dziesiątki "kwitków" ze stacji.

W Polsce — inaczej niż w wielu innych krajach UE — nie ma kar za jazdę na "rolniczym paliwie" osobówkami. Nie da się tego nawet skontrolować, bo przecież to paliwo nie jest znaczone. Z drugiej strony obowiązujące limity są na tyle ciasne, że paliwa z odciągniętą akcyzą może już do osobówki rolnika nie wystarczyć — ale pozostaje wygoda tankowania pod domem i niższa cena wynikająca z hurtowego zakupu paliwa.