Zatrzymanie prawa jazdy - kiedy możesz stracić prawko i jak je odzyskasz?

Trzy lata temu wprowadzeniu nowych przepisów towarzyszyły kontrowersje, bo nagle okazało się, że można stracić dokument wskutek pomyłki policjanta (np. zmierzono prędkość innego samochodu!) albo wioząc umierającego członka rodziny do szpitala (czyli w tzw. stanie wyższej konieczności). Po jakimś czasie przepisy złagodzono, obecnie dopuszcza się właśnie wyższą konieczność jako okoliczność łagodzącą i w takim wypadku policjant może odstąpić od zatrzymania prawa jazdy. Starosta ma teraz 21 dni na zatwierdzenie lub uchylenie tej decyzji.

Tu dochodzimy jednak do kluczowego punktu, bo w przypadku braku wyższej konieczności starosta automatycznie zatwierdzi decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Co ma zrobić kierowca, który czuje się pokrzywdzony i np. kwestionuje sposób pomiaru? Może iść do sądu, tyle, że prawko i tak musi oddać. Z kolei odmowa przyjęcia mandatu chroni jedynie chwilowo przed nałożeniem punktów, lecz nie przed utratą dokumentu!

Początkowo kierowcy próbowali bronić się i kłamali policjantowi, że dokument został w domu, ale ta metoda dziś już nic nie da, bo poprawka do przepisów stanowi, że kierowca musi sam oddać prawo jazdy do starostwa powiatowego. Co ciekawe, w takim wypadku czas 3-miesięcznej kary zatrzymania prawa jazdy jest liczony od dnia dostarczenia dokumentu, nie zaś od dnia, w którym zostało wykryte wykroczenie.

Jak wspomnieliśmy, istnieje co prawda możliwość sądowego odwołania się od zatrzymania prawa jazdy, ale najczęściej decyzja – o ile jest korzystna dla kierowcy – i tak zapada już po zakończeniu 3-miesięcznej kary. W związku z tym można liczyć np. na zadośćuczynienie w postaci zwrotu kosztów dojazdów komunikacją publiczną. Powstaje pytanie: komu chciałoby się w to bawić i przez 90 dni gromadzić wszystkie kwity i bilety? Właśnie. Zawodowi kierowcy mogą w przypadku niesłusznego zatrzymania prawa jazdy spróbować ubiegać się o odszkodowanie np. z tytułu niemożności wykonywania zawodu.

W kwestii zatrzymania prawa jazdy za przekroczenie prędkości o 50 km/h w terenie zabudowanym wypowiedział się też Rzecznik Praw Obywatelskich. Adam Bodnar stwierdził, że każdy kierowca powinien mieć możliwość weryfikacji działań policji (np. metoda pomiaru!) oraz prawo do wniesienia sprawy do sądu i odwołania. Jak ocenia RPO, najkorzystniejszym rozwiązaniem jest zawieszenie postępowania starosty do momentu zakończenia postępowania przed sądem, bo nie można odbierać prawa jazdy komuś, kto nie został formalnie skazany (samo wykrycie czynu to za mało!). Obecnie starosta wydaje decyzję automatycznie po otrzymaniu zawiadomienia z policji.

Część kierowców mimo zatrzymania prawa jazdy i tak decyduje się na to, żeby usiąść za kierownicą. W takim wypadku, jeśli zostaną przyłapani, okres kary zwiększa się do 6 miesięcy. Jeżeli po raz kolejny recydywista zostanie złapany za kółkiem, straci automatycznie uprawnienia i – jeśli chce ponownie prowadzić – musi odbyć kurs (tak jakby nigdy prawka nie miał!) oraz przystąpić do egzaminu. Kolejna przejażdżka może zakończyć się już karą więzienia – w tym wypadku nawet do dwóch lat.

Nieco inaczej wygląda sytuacja, gdy ktoś siada za kierownicą bez odpowiednich uprawnień. Prowadzenie pojazdu bez wymaganej kategorii kończy się zazwyczaj mandatem w wysokości 300 zł. Zazwyczaj, bo policjant może też zdecydować o skierowaniu sprawy do sądu, a to może z kolei oznaczać grzywnę nawet w wysokości 5000 zł. Jeśli natomiast kierujący nigdy nie posiadał prawa jazdy, musi liczyć się z karą w wysokości 500 zł, ale też z surowszą karą, jeśli tak uzna sąd.

Kolejny przypadek: przekroczyłeś limit punktów i dostajesz wezwanie na egzamin – dotyczy kierowców, którzy mają prawko co najmniej rok! – jednak się nie stawiasz i jeździsz dalej. W takiej sytuacji grozi ci definitywna utrata prawa jazdy, a w dalszej kolejności – 2 lata odsiadki (jazda po decyzji o definitywnej utracie prawka). Komuś, kto wsiadł za kierownicę mimo sądowego zakazu (np. jazda po alkoholu), grożą 3 lata za kratami, poza tym jest to już przestępstwo! Sąd może też wydłużyć zakaz prowadzenia nawet do 15 lat, a w wyjątkowych sytuacjach – np. stworzenie zagrożenia w ruchu lądowym – orzec wobec delikwenta dożywotni zakaz.

Jazda bez uprawnień wiąże się też z ryzykiem odholowania samochodu i umieszczenia go na policyjnym parkingu depozytowym. W razie kolizji nie licz na to, że skorzystasz z polisy OC - jeśli w kogoś wjedziesz, ubezpieczyciel wypłaci poszkodowanemu pieniądze, a potem zwróci się do ciebie po wyrównanie poniesionych kosztów. A te mogą być gigantyczne!