Jak podkreślono w opublikowanym we wtorek opracowaniu wyników kontroli NIK, program - będący częścią Programu Budowy Dróg Krajowych - przyjęto we wrześniu 2015 r. zakładając, że dzięki niemu na polskich drogach ubędzie odcinków, na których ryzyko powstania wypadku jest bardzo duże. W tym celu zaplanowano działania, których koszt w ciągu niemal dziewięciu lat (do końca 2023 r.) oszacowano na ok. 7 mld 200 mln zł.

"Jednak realizujący Program Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad przez blisko pięć lat wydał na inwestycje jedynie 7,5 proc. tej kwoty - ok. 540 mln zł. Kontrola NIK pokazała, że powodem były m.in.: źle przygotowany Program, nieprecyzyjne planowanie wydatków, a także opóźnienia na etapie przygotowania, a potem realizacji części inwestycji" - czytamy.

{ "uuid": "467dd8c2-0b06-4b05-9a08-b2f63c968e15", "caption": "Raport NIK", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/YWQ7MDA_/bf77c203415cc87f562ce34ae5819666.jpg", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK", "idref": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a" } ], "available": { "start": "2020-09-22 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "idref": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": "NIK" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "bf77c203415cc87f562ce34ae5819666", "ocdnExt": "jpg" }, "size": { "height": 501, "width": 705, "bytes": 70800 }, "_gql": { "description": { "abstract": "" }, "url": "https://ocdn.eu/pulscms/MDA_/bf77c203415cc87f562ce34ae5819666.jpg", "caption": { "main": "Raport NIK" }, "source": { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK" }, "authors": [], "license": { "name": "Materiały prasowe", "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": null }, "topics": [], "flags": {} }, "asyncAdSlot": null } Raport NIK Foto: NIK
Raport NIK

Izba ustaliła również, że na starcie Programu zaplanowano 1085 zadań, a na jego półmetku zakończone były zaledwie 273, kosztem 380 mln zł. "Z tego niemal 5 proc. tej sumy - nieco ponad 188 mln - przeznaczono na inwestycje, które nie kwalifikowały się do Programu, ponieważ nie dotyczyły miejsc szczególnie niebezpiecznych" - wskazano.

Na polskich drogach wciąż dochodzi do zbyt wielu wypadków

NIK podkreślił, że choć poprawiły one jakość infrastruktury drogowej i zwiększały bezpieczeństwo jej użytkowników, to niezmodernizowane pozostawały te odcinki, na których ryzyko wypadku było duże i bardzo duże.

Izba zaznaczyła, że realizacja Programu Budowy Dróg Krajowych zakładała zmniejszenie liczby ofiar śmiertelnych wypadków o co najmniej 40 proc. "Jednak ta liczba w 2019 r. nie tylko się nie zmniejszyła w porównaniu z 2015 r., ale jeszcze wzrosła o 5 proc., a liczba wypadków spadła zaledwie o 1 proc. Te dane wciąż sytuują nas w czołówce państw europejskich, w których na skutek wypadków drogowych ginie najwięcej osób" - podkreślił NIK.

Zebrane przez NIK dane pokazują ponadto brak zależności między poprawą bezpieczeństwa na wybranych drogach a realizowanymi inwestycjami. "W woj. śląskim, mimo zakończenia w ramach Programu zaledwie 6 zadań liczba wypadków w 2019 r. w porównaniu z 2015 r. spadła aż o 906, gdy tymczasem w Zachodniopomorskiem, mimo 37 inwestycji tylko o 74. W woj. małopolskim zrealizowano aż 36 inwestycji, a wypadków było o 754 więcej, w Wielkopolskiem o 1598, choć tam zakończono 20 inwestycji" - czytamy.

{ "uuid": "4a5f7ac0-dd6c-4270-a73b-bef56220c431", "caption": "Raport NIK", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/ODE7MDA_/99a4272e57af43f66d405c566d0f91d4.jpg", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK", "idref": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a" } ], "available": { "start": "2020-09-22 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "idref": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": "NIK" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "99a4272e57af43f66d405c566d0f91d4", "ocdnExt": "jpg" }, "size": { "height": 886, "width": 737, "bytes": 169724 }, "_gql": { "description": { "abstract": "" }, "url": "https://ocdn.eu/pulscms/MDA_/99a4272e57af43f66d405c566d0f91d4.jpg", "caption": { "main": "Raport NIK" }, "source": { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK" }, "authors": [], "license": { "name": "Materiały prasowe", "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": null }, "topics": [], "flags": {} }, "asyncAdSlot": null } Raport NIK Foto: NIK
Raport NIK

Zdaniem NIK jedną z przyczyn niewielkiej skuteczności Programu Likwidacji Miejsc Niebezpiecznych było nierzetelne przygotowanie w 2015 r. jego projektu. "Minister Infrastruktury i Rozwoju nie zaplanował w nim, mimo krytycznych uwag Ministra Finansów, mechanizmów kontroli - np. mierników, dzięki którym na bieżąco można by było sprawdzać efekty realizacji Programu, jak i poszczególnych zadań, oraz aktywnie tą realizacją zarządzać" - wskazano.

Jak podaje Izba, minister bazował na informacjach i propozycjach przedstawianych przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Kontrola NIK wykazała jednak, że GDDKiA - przygotowując listę zadań w ramach Programu Likwidacji Miejsc Niebezpiecznych - umieścił na niej także takie, które się do niego nie kwalifikowały.

W sumie w latach 2016-2018 ze środków przeznaczonych na program przebudowano 65 skrzyżowań, naprawiono lub wymieniono 31 km nawierzchni dróg, wybudowano m.in.: 163 km chodników dla pieszych, 86 km ciągów pieszo-rowerowych, 20 km dróg rowerowych oraz 45 azyli dla pieszych.

{ "uuid": "21277d97-ae7a-4d96-88e0-bb9357c3d3a8", "caption": "Raport NIK", "url": "http://ocdn.eu/images/pulscms/MWQ7MDA_/c7aefb8c2dc8b1f5430ebf82862d74df.jpg", "alignment": "center", "contentSources": [ { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK", "idref": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a" } ], "available": { "start": "2020-09-22 00:00:00+0200" }, "copyright": { "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "idref": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": "NIK" }, "publicationId": { "type": "ocdn", "ocdn": "c7aefb8c2dc8b1f5430ebf82862d74df", "ocdnExt": "jpg" }, "size": { "height": 662, "width": 760, "bytes": 97586 }, "_gql": { "description": { "abstract": "" }, "url": "https://ocdn.eu/pulscms/MDA_/c7aefb8c2dc8b1f5430ebf82862d74df.jpg", "caption": { "main": "Raport NIK" }, "source": { "uuid": "e6cf99ee-584c-50cd-afd0-d0a58683363a", "name": "NIK" }, "authors": [], "license": { "name": "Materiały prasowe", "uuid": "6accdb4c-efee-53c4-9f58-358f30835e69", "note": null }, "topics": [], "flags": {} }, "asyncAdSlot": null } Raport NIK Foto: NIK
Raport NIK

NIK podkreśla, że w oparciu o prowadzoną w GDDKiA dokumentację nie można było wyszczególnić zadań sfinansowanych ze środków tego programu w 2015 r. i 2019 r. Izba zarzuca także GDDKiA złą kontrolę nad monitoringiem skuteczności podejmowanych działań oraz nieefektywne planowanie wydatków.

Efekty kontroli

W związku z kontrolą Izba wystąpiła z wnioskiem do ministra infrastruktury m.in. o określenie przejrzystych kryteriów doboru zadań do programu, a także mierników ich realizacji i monitorowanie efektów w regularnych cyklach. Od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad NIK oczekuje zintensyfikowania działań na rzecz likwidacji miejsc niebezpiecznych na drogach krajowych z wykorzystaniem rocznych limitów środków przeznaczonych na realizację programu.

W efekcie kontroli NIK złożyła również zawiadomienie do Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych. Zdaniem Izby w gdańskim oddziale GDDKiA w chwili zaciągania zobowiązania finansowego na realizację jednego z zadań nie było na nie pokrycia w programie inwestycyjnym. Kolejne zawiadomienie będzie dotyczyło oddziału warszawskiego GDDKiA, w którym inwestycje realizowali wykonawcy wybrani z pominięciem przepisów Prawa zamówień publicznych