Jazda "na dowód" zamiast prawa jazdy? Ta grupa kierowców korzysta ze specjalnych zasad

Na portalach ogłoszeniowych wciąż łatwo można znaleźć oferty sprzedaży pojazdów opisywanych jako "samochód bez prawka", motorowery czy skutery "pięćdziesiątki", które sprzedawcy zachwalają też jako pojazdy, które można prowadzić bez prawa jazdy. Tyle że w większości przypadków to nieprawda, a zaufanie do zapewnień sprzedających może się skończyć fatalnie. Skąd to zamieszanie?

Do stycznia 2013 roku obowiązywały w Polsce zupełnie inne przepisy dotyczące praw jazdy i uprawnień do prowadzenia pojazdów. W skrócie: do prowadzenia motorowerów wymagana była tzw. karta motorowerowa, która była potrzebna tylko osobom niepełnoletnim. Każdy, kto ukończył 18 lat, mógł jeździć motorowerem "na dowód osobisty" bez spełniania żadnych dodatkowych wymogów.

Co ciekawe, wiele mikrosamochodów rejestrowano wówczas właśnie jako motorowery, wystarczyło, żeby ich prędkość maksymalna nie przekraczała 45 km na godz., a autka miały takie same, małe tablice rejestracyjne, jak zwykłe motorowery.

Po wejściu w życie zapisów Ustawy o kierujących z 5 stycznia 2011 sytuacja się jednak zmieniła. Wraz z nową ustawą pojawiła się nowa kategoria prawa jazdy (AM), która uprawniała do prowadzenia motorowerów i czterokołowców lekkich, i którą można zdobyć po ukończeniu 14. roku życia. Zastąpiła ona dotychczasową kartę motorowerową, ale z pewnym zastrzeżeniem — uzyskanie pełnoletności nie zwalniało z obowiązku jej posiadania tych, którzy chcieli prowadzić motorowery i czterokołowce lekkie.

Dziś także osoba pełnoletnia, żeby prowadzić motorower (czyli także skuter z silnikiem o pojemności do 50 cm sześc., którego prędkość maksymalna nie przekracza 45 km na godz., a także motorowery elektryczne o mocy do 4 kW, które też nie przekraczają 45 km na godz.) albo czterokołowiec lekki (do 350 kg, do 45 km na godz.), musi mieć prawo jazdy kategorii AM lub wyższej.

W przepisach ustawy o kierujących znalazł się jednak pewien wyjątek, który miał pozwolić na "zachowanie praw nabytych", tym którzy wcześniej korzystali z możliwości prowadzenia motorowerów bez prawa jazdy. Zgodnie z Ustawą o kierujących (art. 133 ust. 3), osoby, które stały się pełnoletnie przed 19 stycznia 2013 roku, nadal mogą bez prawa jazdy prowadzić motorowery. To oznacza, że urodzeni przed 19 stycznia 1995 r. nadal mogą prowadzić motorowery "na dowód".

A co z mikrosamochodami? Tu pojawia się poważny problem, bo w międzyczasie zmieniły się nie tylko zasady dotyczące praw jazdy, ale także klasyfikacja pojazdów. Mikrosamochody przestały być rejestrowane jako motorowery dwuśladowe, stały się czterokołowcami lekkimi (kategoria L6e), których ustawowy wyjątek nie dotyczy, bo przepis mówi wprost wyłącznie o motorowerach. Według aktualnych wymogów motorower może mieć dwa lub trzy koła.

Do sądów trafiło wiele spraw dotyczących tego, że np. przy próbie przerejestrowania mikrosamochodu urzędy zmieniały jego kwalifikację z motoroweru na czterokołowiec, przez co już formalnie stawał się on pojazdem wymagającym posiadania uprawnień — są wyroki, które stwierdzają, że w tym przypadku o żadnej ochronie praw nabytych nie ma mowy.

Takiego samego zdania jest policja, która dla kierujących mikrosamochodami bez przynajmniej prawa jazdy kategorii AM nie ma litości — grzywna za prowadzenie bez uprawnień wynosi od 1500 do nawet 30 tys. złotych, grozi za to też areszt oraz zakaz prowadzenia pojazdów.