Jeden ruch w złym momencie psuje automatyczną skrzynię biegów. Czy wiesz, jaki?

Wielu kierowców zastanawia się, jakie konsekwencje może mieć przypadkowe lub celowe przestawienie automatycznej skrzyni biegów z pozycji D (jazda do przodu) na R (bieg wsteczny) zanim doszło do całkowitego zatrzymania samochodu, gdy prędkość wynosi 1-2 km na godz. Po prawdzie do groźnego zgrzytu może dojść, gdy wykonamy ten ruch po całkowitym zatrzymaniu samochodu, ale wciąż za wcześnie. Szczególnie niebezpieczne jest to w starszych modelach samochodów, które nie są wyposażone w nowoczesne systemy zabezpieczające.

I jeszcze jeden ważny błąd: chodzi o to, w którym momencie przestawiamy lewarek skrzyni biegów w pozycję P (parking): czy przed zaciągnięciem hamulca postojowego, czy też po zaciągnięciu hamulca. Ma to zasadnicze znaczenie dla trwałości skrzyni biegów.

Przeczytaj także: Pięć nawyków kierowców, które mogą prowadzić do kosztownych napraw. Tego lepiej unikać

Największe ryzyko dotyczy pojazdów z automatyczną skrzynią biegów starszego typu, pozbawionych zaawansowanej elektroniki. W takich autach możliwe jest fizyczne przestawienie dźwigni z D na R podczas jazdy, co prowadzi do ogromnych przeciążeń mechanicznych. Ma się rozumieć, nikt rozsądny nie wbije na siłę "wstecznego" podczas jazdy, bo w każdym samochodzie skrzynia biegów rozsypie się natychmiast – także ręczna skrzynia biegów. Chodzi raczej o moment, w którym manewrujemy: podjeżdżamy kawałek do przodu, kawałek do tyłu, znów do przodu, znów do tyłu...

W starszych automatach proces bezpiecznego przestawiania skrzynie biegów z trybu jazdy do przodu do trybu "wstecznego" chwilę trwa i jest dwuetapowy; najlepiej, jeśli robimy to powoli, bez pośpiechu, najpierw przestawiając lewarek z D na N i dopiero z opóźnieniem, choćby ułamka sekundy, z N na R. Jeśli robimy to zbyt szybko albo, co gorsza, zanim dojdzie do całkowitego zatrzymania kół, następuje przeciążenie odczuwalne jako silne szarpnięcie. Skrzynia wytrzyma to raz, drugi, trzeci, aż w końcu...

W efekcie może dojść do poważnych uszkodzeń, takich jak złamanie zębów kół zębatych, spalenie sprzęgiełka, uszkodzenie mechanizmu różnicowego i półosi, pęknięcie tzw. kosza.

Wielu kierowców zastanawia się również, czy bezpieczne jest przełączenie skrzyni biegów na luz (N) podczas jazdy. Nie jest to tak drastyczny błąd jak wrzucenie wstecznego, bo dopiero na dłuższą metę jazda na luzie niesie ze sobą pewne zagrożenia. W takiej sytuacji samochód nie zatrzyma się gwałtownie, nie dojdzie do niebezpiecznych przeciążeń, ale połączenie między silnikiem a skrzynią biegów zostaje częściowo rozłączone. Dłuższa jazda w tej pozycji może prowadzić do przegrzania i szybszego zużycia elementów wewnętrznych skrzyni biegów.

Częstym błędem popełnianym przez kierowców jest wykorzystywanie pozycji P zamiast hamulca ręcznego. To wielki błąd! Choć pozycja parkingowa faktycznie mechanicznie blokuje skrzynię biegów i koła, jej zadaniem jest jedynie dodatkowe zabezpieczenie pojazdu. Pozostawienie samochodu choćby na niewielkim wzniesieniu w pozycji postojowej bez zaciągniętego hamulca sprawia, że cały ciężar auta spoczywa na skrzyni biegów.

Co więcej, mechanicy naprawiający skrzynie biegów radzą zwracać uwagę na kolejność czynności związanych z zatrzymaniem samochodu: po zatrzymaniu powinniśmy wcisnąć hamulec nożny, zaciągnąć hamulec postojowy i wtedy przełożyć lewarek przekładni na P. Wariant minimum: hamulec postojowy można zaciągnąć po uprzednim przełożeniu lewarka w pozycję P, ale przed zwolnieniem pedału hamulca. Chodzi o to, aby nigdy masa samochodu, który naturalnie stacza się po choćby niewielkiej pochyłości, nie "oparła się" na skrzyni biegów. Automatyczna skrzynia biegów nie może służyć jako hamulec ręczny!

Gdy już dojdzie do usterki skrzyni biegów – czy to większego wycieku, czy też do problemu mechanicznego – braku możliwości jazdy do tyłu, "przeciągania", pojawiających się szarpnięć podczas zmiany trybu pracy skrzyni biegów, w praktyce mamy w perspektywie konieczność kompleksowej regeneracji skrzyni biegów. Mało który mechanik podejmie się wymiany pojedynczego elementy w starej skrzyni biegów – skoro i tak ją trzeba wymontować z samochodu i otworzyć, jedynym sensownym działaniem jest wymiana wszystkich uszkodzonych i "zmęczonych" elementów.

W przypadku najpopularniejszych 4-biegowych skrzyń biegów (np. stosowanych w starych Mercedesach) koszt regeneracji skrzyni to 6-7 tys. zł; w mniej popularnych modelach naprawy skrzyń biegów oznaczają koszty przekraczające 10 000 zł.

Warto wiedzieć: czasem szarpanie skrzyni biegów podczas zmiany trybu jazdy wynika nie z uszkodzenia wewnętrznego elementu skrzyni, ale z uszkodzenia elementu metalowo-gumowego łączącego skrzynię z samochodem; wymiana tzw. poduszki skrzyni biegów to stosunkowo niewielki koszt, podczas gdy wszelkie szarpnięcia, jakie pojawiają się w układzie, prędzej czy później kończą się remontem.