Nie ma zebry, ale pieszy ma pierwszeństwo. Decyduje jeden ruch kierownicą

Widok pieszego przechodzącego przez jezdnię poza zebrą uruchamia u wielu kierowców prosty tok myślenia: "nie ma pasów, więc to ja mam pierwszeństwo". Błąd? Zazwyczaj to prawda, ale — jak to w polskim prawie — nie brakuje wyjątków, które trzeba zapamiętać. To przez nie można narazić się na utratę sporej sumy i jednoczesne zarobienie dużej liczby punktów karnych. Najważniejszy jest wyjątek na skrzyżowaniu.

Art. 26 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym mówi, że kierujący pojazdem skręcający w drogę poprzeczną musi ustąpić pierwszeństwa pieszemu przechodzącemu na skrzyżowaniu przez jezdnię, na którą zamierza wjechać kierowca. W przepisie nie ma ani słowa o konieczności istnienia przejścia dla pieszych, a to oznacza, że ani zebra, ani znak D-6, ani nawet obniżony krawężnik nie są tu potrzebne.

Warto to zapamiętać, bo to właśnie przez brak elementów wyróżniających przejście dla pieszych dochodzi do spornych sytuacji. Piesi są na przegranej pozycji, bo nie mają argumentów do dyskutowania z rozpędzonym pojazdem. Skręcając w prawo lub lewo, musimy obserwować nie tylko nadjeżdżające samochody (i rowerzystów!), ale też pieszych przechodzących przez jezdnię, na której chcemy się znaleźć. O pierwszeństwie nie decyduje tu obecność pasów, lecz manewr wykonywany przez kierowcę.

Sytuacja wygląda inaczej, kiedy samochód przejeżdża przez skrzyżowanie na wprost, a pieszy przecina jego tor jazdy w miejscu bez oznakowanego przejścia. W takim przypadku, co do zasady, to pieszy powinien ustąpić pojazdowi. Nie trzeba wkuwać tu żadnej formułki, bo to dość logiczne.

W takiej sytuacji pierwszeństwa nie nadaje pieszemu nawet tzw. przejście sugerowane, które rozpoznamy po obniżonym krawężniku, zmienionej nawierzchni czy przerwie w barierkach. Znaków i pasów brak, więc formalnie takie miejsce nie spełnia przesłanek zawartych w definicji "oznakowanego przejścia dla pieszych".

Pieszy może z niego legalnie korzystać, ale musi ustąpić nadjeżdżającym pojazdom. Musi to jednak zrobić, spełniając inne wymagania. Nie wolno mu korzystać z telefonu i powodować zagrożenia lub utrudniać ruchu, a na "drugi brzeg" powinien dostać się możliwie najkrótszą drogą, prostopadle do osi jezdni. Wyjątkiem jest znowu skręcający samochód: jeżeli przejście sugerowane znajduje się na skrzyżowaniu, a auto musi przeciąć drogę pieszego, kierowca musi mu ustąpić.

Z punktu widzenia pieszych kluczowa jest tzw. zasada 100 m. Każdy może przejść przez jezdnię poza przejściem dla pieszych, jeżeli odległość od najbliższej zebry przekracza 100 m. Oczywiście, można też skorzystać z przejścia sugerowanego, czyli wspomnianego już odpowiednio przygotowanego, ale nieoznakowanego miejsca, które formalnie nie jest zebrą.

Jest jeszcze wyjątek dotyczący skrzyżowań: nawet jeśli znajduje się bliżej niż 100 m od wytyczonych pasów, pieszy może na nim przekroczyć jezdnię. Nie musi maszerować do zebry tylko dlatego, że majaczy mu gdzieś kilkadziesiąt metrów dalej. Przekroczenie jezdni może jednak nastąpić wyłącznie na warunkach wymienionych we wcześniejszym akapicie.

Uwaga: zasada 100 m nie działa jednak wszędzie. Na obszarze zabudowanym pieszy przekraczający drogę dwujezdniową musi korzystać z przejścia dla pieszych, co wynika wprost z art. 13 Prawa o ruchu drogowym. Nie wolno mu przekroczyć takiej drogi w dowolnym miejscu tylko dlatego, że najbliższa zebra znajduje się ponad 100 m dalej.

Kierowca, który podczas skrętu w drogę poprzeczną nie ustąpi pieszemu, może dostać 1500 zł mandatu i 15 punktów karnych. Jeżeli w ciągu dwóch lat ponownie popełni to samo wykroczenie, zadziała instytucja "recydywy" i drugi mandat wzrośnie aż do 3000 zł.

Na skrzyżowaniu nie wystarczy zatem patrzeć na znaki, pasy i samochody. Trzeba jeszcze kątem oka sprawdzić chodnik i jezdnię, w którą zamierzamy skręcić. Brak zebry może uśpić naszą czujność, ale policjant nie przyjmie takiego tłumaczenia.