Choć winę za gwałtowne podwyżki cen paliw politycy opozycji zawsze chętnie zrzucają na rządzących, to sprawa nie jest taka prosta — bo paliwa drożeją niemal na całym świecie, choć oczywiście nie wszędzie w równym stopniu i w takim samym tempie. Politycy opozycji chętnie pokazują, że są kraje, w których na stacjach wciąż jest taniej niż w Polsce, z kolei przedstawiciele strony rządowej chętnie przytaczają, że są też kraje, w których paliwo jest droższe niż u nas. W mediach społecznościowych regularnie można też natrafić na grafiki, których autorzy wskazują, że kiedyś (czytaj — za poprzednich rządów) ceny surowca, czyli ropy naftowej, były jeszcze wyższe niż obecne ok. 100 dol. za baryłkę, a dolar droższy niż dziś, a benzynę i olej napędowy można było kupić taniej.
Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo
Cena na stacji nie zależy tylko od kursu baryłki ropy i dolara — ropy do auta nie zatankujesz
Autorzy takich grafik bardzo wybiórczo cytują dane, dobierając je do tezy (np. aktualne ceny odnoszą się nie do cen średnich na stacjach, a do najniższych, jakie obowiązywały w danym roku), w dodatku skrzętnie pomijają, że poza kursem dolara i ceną baryłki jest wiele innych czynników wpływających na to, ile kosztuje paliwo na stacji — od kosztów transportu surowca, a później gotowych paliw, przez koszty ubezpieczenia ładunku, przetworzenia surowca w rafinerii, aż po rezerwy, które tworzą koncerny, spodziewając się, że kolejne partie ropy będą kupowały drożej.
Najważniejsze powody wzrostu cen paliw na świecie to:
- Trwająca wojna między USA a Iranem wpływa nie tylko na poziom wydobycia ropy naftowej, ale przede wszystkim powoduje poważne utrudnienia w transporcie wydobywanego surowca do rafinerii i wpływa na możliwość przerobu ropy na paliwa. Część instalacji rafineryjnych w Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Izraelu, Bahrajnie i Katarze została uszkodzona przez irańskie ataki dronowe i rakietowe, a także w wyniku uderzeń dokonywanych przez sojuszników Iranu, np. ruch Huti. Ceny ubezpieczeń statków pływających z ropą w potencjalnie ryzykownych regionach wzrosły w sposób wręcz niewiarygodny — tankowiec, który w ubiegłym roku można było wynająć za kilka milionów dolarów, dziś jego kurs wyceniany jest na kilkadziesiąt milionów dolarów. W "normalnych czasach" roczna stawka ubezpieczenia od wartości kadłuba statku (tzw. ubezpieczenie Casco lub Hull & Machinery — H&M) wynosi zazwyczaj od 1,5 do 3 proc. wartości ubezpieczeniowej statku; do tego dochodzi ubezpieczenie ładunku! Dziś dodatkowe ubezpieczenia tankowców pływających w potencjalnie niebezpiecznych rejonach są wyceniane nawet na 10 proc. wartości jednostki!
MartinLueke / Shutterstock
Transport ropy i paliw drogą morską gwałtownie podrożał.
- Wojna w Ukrainie: ukraińskie ataki na największe rafinerie w Rosji spowodowały, że Rosjanie przestali eksportować gotowe paliwa, sami muszą je kupować od innych krajów — mają wprawdzie własną ropę, ale nie mają jak jej przerabiać. Podaż paliw na światowym rynku spadła, popyt rośnie, a wraz z nim także ceny. Przez problemy z dostępnością rafinerii ceny paliw rosną niewspółmiernie szybko w porównaniu do cen ropy — bo posiadanie ropy nie oznacza już, że uda się ją szybko przerobić na paliwo.
- Chiny znów w kupują ropę na światowych rynkach — Chińczycy muszą uzupełnić zapasy surowca — mimo, że od lat pracują nad tym, żeby zmniejszyć swoją zależność od importu ropy i produktów ropopochodnych (stąd m.in. szybka transformacja w kierunku elektromobilności), to i tak wciąż należą do olbrzymich odbiorców tych surowców.
- Coraz mniejsze zapasy paliw w Europie — kraje muszą je pilnie uzupełniać, żeby zachować odpowiedni poziom bezpieczeństwa energetycznego. I znów — im większy popyt, tym niższe ceny. Wydobycie ropy spada, bo nieprzetworzonego surowca nie ma gdzie przechowywać, ale też działające rafinerie mają ograniczone moce przerobowe.
- Zmiany klimatyczne też mogą lokalnie podnosić ceny paliw — np. w Europie wzrastają koszty transportu paliw i produktów ropopochodnych na skutek rekordowo niskich stanów rzek, utrudniających żeglugę śródlądową. W Niemczech jedną z głównych arterii transportowych, wykorzystywanych do transportu paliw, jest Ren, którego poziom spadł w niektórych miejscach do zaledwie ok. 20 cm!
Oczywiście na kryzysowej sytuacji zarabiają koncerny paliwowe oraz państwa. Znaczną część cen paliw stanowią podatki — o czym niektórzy dowiedzieli się dopiero przy okazji zmanipulowanej informacji, że polskie firmy petrochemiczne sprzedawały paliwa do Ukrainy po ok. 3 zł. Tyle że była to cena zbliżona do tej, za jaką sprzedawały też paliwa w Polsce — reszta ceny to, poza marżami, przede wszystkim podatki.
W Szwecji jest tanio, za to Niemcy narzekają na swój rząd i podają Polskę jako przykład
Dziś często m.in. w mediach społecznościowych przytaczany jest przykład Szwecji, w której wcześniej paliwo było bardzo drogie, a dziś kosztuje mniej niż w Polsce. To efekt obniżenia obciążeń podatkowych, ale też zmiany wymogów dotyczących obowiązkowych domieszek biokomponentów, które podwyższają koszt produkcji paliwa, ale zmniejszają o kilka procent zależność od paliw ropopochodnych — zamiast do eksporterów ropy, część pieniędzy trafia do rolników. Popyt na paliwa w Szwecji ciągle spada — to efekt postępującej transformacji w kierunku elektromobilności, w ubiegłym roku udział nowych aut elektrycznych przekroczył w Szwecji 36 proc. — to także wpływa na obniżenie lokalnych cen paliw.
Gdzie jest najtaniej w Europie, a gdzie najdrożej.
Co ciekawe, w Niemczech niezadowoleni obywatele chcą, żeby tamtejszy rząd wziął sobie za przykład Polskę, gdzie paliwo jest wyraźnie tańsze niż u naszych zachodnich sąsiadów. Na podstawie danych z serwisu E-Petrol przygotowaliśmy zestawienie cen na stacjach w Europie — oczywiście w przeliczeniu na złotówki, dla łatwiejszego porównania. Wynika z niego, że Polska na tle innych krajów europejskich wciąż ma stosunkowo tanie paliwo. Tyle że dla kierowców, którzy muszą płacić coraz więcej, to, że inni mają jeszcze gorzej, to marne pocieszenie.
| Ceny oleju napędowego | ||
|---|---|---|
| Miejsce | Kraj | Cena ON (w przeliczeniu na PLN/l) |
| 1 | Turcja | 6,54 |
| 2 | Chorwacja | 7,73 |
| 3 | Hiszpania | 7,82 |
| 4 | Estonia | 7,93 |
| 5 | Bułgaria | 8,01 |
| 6 | Szwecja | 8,08 |
| 7 | Słowacja | 8,13 |
| 8 | Czechy | 8,28 |
| 9 | Węgry | 8,31 |
| 10 | Irlandia | 8,33 |
| 11 | Słowenia | 8,37 |
| 12 | Rumunia | 8,48 |
| 13 | Luksemburg | 8,74 |
| 14 | Polska | 8,75 |
| 15 | Grecja | 8,79 |
| 16 | Łotwa | 8,85 |
| 17 | Portugalia | 9,09 |
| 18 | Litwa | 9,09 |
| 19 | Austria | 9,13 |
| 20 | Wielka Brytania | 9,37 |
| 21 | Włochy | 9,43 |
| 22 | Francja | 9,82 |
| 23 | Niemcy | 9,83 |
| 24 | Belgia | 9,90 |
| 25 | Szwajcaria | 10,25 |
| 26 | Finlandia | 10,41 |
| 27 | Norwegia | 10,86 |
| 28 | Dania | 10,91 |
| 29 | Holandia | 11,33 |
| Ceny benzyny 95 na stacjach | ||
|---|---|---|
| Miejsce | Kraj | Cena (PLN/l) |
| 1 | Turcja | 5,85 |
| 2 | Szwecja | 6,61 |
| 3 | Bułgaria | 6,95 |
| 4 | Chorwacja | 7,21 |
| 5 | Słowenia | 7,22 |
| 6 | Węgry | 7,42 |
| 7 | Słowacja | 7,57 |
| 8 | Estonia | 7,68 |
| 9 | Czechy | 7,76 |
| 10 | Polska | 7,89 |
| 11 | Hiszpania | 7,93 |
| 12 | Irlandia | 7,93 |
| 13 | Rumunia | 7,95 |
| 14 | Luksemburg | 8,06 |
| 15 | Litwa | 8,08 |
| 16 | Austria | 8,19 |
| 17 | Łotwa | 8,25 |
| 18 | Wielka Brytania | 8,26 |
| 19 | Belgia | 8,56 |
| 20 | Włochy | 8,89 |
| 21 | Portugalia | 8,94 |
| 22 | Grecja | 8,99 |
| 23 | Francja | 9,13 |
| 24 | Szwajcaria | 9,24 |
| 25 | Finlandia | 9,71 |
| 26 | Niemcy | 9,74 |
| 27 | Dania | 10,53 |
| 28 | Norwegia | 10,86 |
| 29 | Holandia | 11,30 |
