Jeśli rodzimą produkcję kojarzysz z polskimi Fiatami i Oplami Astra, koniecznie przeczytaj nasz artykuł. Oto 10 zaskakujących samochodów Made In Poland, wśród nich auto premium klasy wyższej, prawie 300-konny sportowiec, kabriolet i…
W Tychach zbudowano już preserię 100 sztuk miejskiego Jeepa Avenger, jego seryjna produkcja zacznie się pod koniec 2022 r., a od 2024 r. na Śląsku będzie wytwarzany także SUV Alfy Romeo
W Gliwicach powstawał 280-konny samochód przyspieszający od 0 do 100 km/h w 6 s
W Polsce produkowano modele stylizowane przez takie sławy jak Giugiaro i Pininfarina
Te samochody z pewnością dobrze znasz, są w końcu słynne. Niestety, raczej nie z tego, że produkowano lub montowano je w Polsce. W tym zestawieniu zebraliśmy 10 modeli, o których często się zapomina, że były (lub są) Made In Poland.
Dotyczy to np. kilku legend lat 90. XX w. Okresu, w którym cła na importowane auta były w Polsce na tyle wysokie, że w naszym kraju opłacało się montować całkiem sporą liczbę modeli. W zestawieniu pomijamy jednak takie samochody jak np. Fiaty Punto I, Brava i Marea, ponieważ są, no cóż, zbyt oczywiste.
Dalsza część tekstu znajduje się pod materiałem wideo
Kiedy zacznie się seryjna produkcja Jeepa Avengera?
Gdzie produkowano Audi A6?
Jakie silniki miała Opel Cascada?
Nie wspomnimy też o produkcji Forda Ka II (2008-2016; w Tychach na mocy umowy z Fiatem), bo pewnie i tak o nim pamiętacie. Z tego samego powodu nie będzie tu wytwarzanej na Śląsku od 2010 r. Lancii Ypsilon. Nawet produkowany tam w 2012 r. samochód z napisem "Maserati" nie jest na tyle ciekawy, żeby trafić do naszej dziesiątki. To w końcu tylko wersja Edizione Maserati modelu Abarth 695.
Jeśli jesteś gotowy na 10 niespodzianek, zapraszamy…
1/10 Audi A6 (C5): Poznań
Audi
Jeszcze w 1995 r. produkowano tam rolnicze Tarpany. Dwa lata później ruszył montaż modelu premium klasy wyższej.<br/><br/>W 1993 r. Volkswagen kupił 25 proc. udziałów w poznańskiej Fabryce Samochodów Rolniczych, znanej przede wszystkim z mało wyrafinowanego Tarpana, którego seryjną produkcję rozpoczęto 20 lat wcześniej. VW zaczęło od wytwarzania Transportera T4 dla policji, straży pożarnej i poczty. W 1996 r. Volkswagen przejął resztę udziałów FSR, a rok później zaczął montować najbardziej imponujący samochód w historii poznańskiej fabryki: Audi A6 (kod fabryczny: C5).<br/><br/>Wówczas auto budziło kontrowersje. Dlaczego elegancki samochód klasy wyższej ma taką sportową linię dachu i mocno zaakcentowane nadkola, pytano. Mierzące 480 cm długości Audi A6 oparto na nowej platformie. Wielkopolski montaż zakończył się w 2000 r. Łącznie – nie tylko w Poznaniu – powstało ponad 1,01 mln sztuk tego modelu. Pod względem średniej rocznej produkcji śmiało wyglądające Audi A6 wyprzedziło więc poprzednika (100/A6 C4; 1990-1997), ale nie dorównało już równie odważnemu Audi 100/200 C3 (1982-1991).
Jeszcze w 1995 r. produkowano tam rolnicze Tarpany. Dwa lata później ruszył montaż modelu premium klasy wyższej.
W 1993 r. Volkswagen kupił 25 proc. udziałów w poznańskiej Fabryce Samochodów Rolniczych, znanej przede wszystkim z mało wyrafinowanego Tarpana, którego seryjną produkcję rozpoczęto 20 lat wcześniej. VW zaczęło od wytwarzania Transportera T4 dla policji, straży pożarnej i poczty. W 1996 r. Volkswagen przejął resztę udziałów FSR, a rok później zaczął montować najbardziej imponujący samochód w historii poznańskiej fabryki: Audi A6 (kod fabryczny: C5).
Wówczas auto budziło kontrowersje. Dlaczego elegancki samochód klasy wyższej ma taką sportową linię dachu i mocno zaakcentowane nadkola, pytano. Mierzące 480 cm długości Audi A6 oparto na nowej platformie. Wielkopolski montaż zakończył się w 2000 r. Łącznie – nie tylko w Poznaniu – powstało ponad 1,01 mln sztuk tego modelu. Pod względem średniej rocznej produkcji śmiało wyglądające Audi A6 wyprzedziło więc poprzednika (100/A6 C4; 1990-1997), ale nie dorównało już równie odważnemu Audi 100/200 C3 (1982-1991).
2/10 Opel Astra J GTC OPC: Gliwice
ACZ / Auto Świat
<a href="https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/nowy-opel-astra-kontra-kadett-e-gsi-porownanie-aut-ktore-dzieli-30-lat-historii/8q8m2le" id="288f7255-de89-472d-a42d-b3bf377cf7dd">Opel Astra</a> GTC OPC to jak dotąd najmocniejszy seryjny samochód osobowy produkowany w Polsce. Rozwijał 280 KM.<br/><br/>Po dekadach PRL-u, w którym budowy potrafiły się ciągnąć całymi latami, fabryka Opla musiała robić wrażenie. Firma uruchomiła w niej produkcję po zaledwie 22 miesiącach od przysłowiowego pierwszego ruchu łopatą. 31 sierpnia 1998 r. gotowy był pierwszy Opel Astra F sedan.<br/><br/>W Gliwicach wytwarzano też Opla Astrę J, na czele z topową odmianą GTC OPC. Produkcja tego 280-konnego auta ruszyła w 2012 r. 2-litrowy turbodoładowany silnik już przy 2400 obr./min rozwijał maksymalne 400 Nm, co owocowało przyspieszeniem 0-100 km/h w 6 s.<br/><br/>Wytwarzanie jedynego Opla OPC w historii polskich fabryk zakończyło się w 2018 r., a pod koniec listopada 2021 r. w Gliwicach w ogóle wygaszono produkcję samochodów osobowych. Teraz powstają tam pojazdy użytkowe Citroena, Fiata, Opla i Peugeota, czyli firm koncernu <a href="https://www.auto-swiat.pl/ev/wiadomosci/tychy-stellantis-rozpoczal-produkcje-nowego-suv-a-pierwszy-model-tej-marki-z-polski/wv92yn2" id="5fac00c3-2dc9-4a6c-a1aa-ec263ad1af22">Stellantis</a>.
Opel Astra GTC OPC to jak dotąd najmocniejszy seryjny samochód osobowy produkowany w Polsce. Rozwijał 280 KM.
Po dekadach PRL-u, w którym budowy potrafiły się ciągnąć całymi latami, fabryka Opla musiała robić wrażenie. Firma uruchomiła w niej produkcję po zaledwie 22 miesiącach od przysłowiowego pierwszego ruchu łopatą. 31 sierpnia 1998 r. gotowy był pierwszy Opel Astra F sedan.
W Gliwicach wytwarzano też Opla Astrę J, na czele z topową odmianą GTC OPC. Produkcja tego 280-konnego auta ruszyła w 2012 r. 2-litrowy turbodoładowany silnik już przy 2400 obr./min rozwijał maksymalne 400 Nm, co owocowało przyspieszeniem 0-100 km/h w 6 s.
Wytwarzanie jedynego Opla OPC w historii polskich fabryk zakończyło się w 2018 r., a pod koniec listopada 2021 r. w Gliwicach w ogóle wygaszono produkcję samochodów osobowych. Teraz powstają tam pojazdy użytkowe Citroena, Fiata, Opla i Peugeota, czyli firm koncernu Stellantis.
3/10 VW Passat (B5): Poznań
Volkswagen
W Poznaniu montowano też piątą generację VW Passata, który w gruncie rzeczy był... Audi.<br/><br/>VW Passat B5 nie tylko bowiem powstał na platformie ówczesnego Audi A4 (kod B5; obie firmy należą do koncernu Volkswagena), ale też jego design był jedną z propozycji dla Audi A6 C5 (tak, właśnie tego montowanego w Poznaniu). Zwycięski projekt przyjął postać Audi A6 C5, jeden z przegranych – ale nadal bardzo dobrych – został VW Passatem B5.<br/><br/>Platforma Audi A4 B5 wymusiła zmianę ułożenia silnika. O ile w VW Passacie B4 mocowano go poprzecznie, o tyle w Passacie B5 jednostkę ustawiono wzdłużnie.<br/><br/>VW Passata B5 w Poznaniu montowano przez cztery lata, od 1997 do 2001 r. Samochód został najlepiej sprzedającym się modelem klasy średniej w Europie Zachodniej "dopiero" w 1999 r., czyli w trzecim pełnym roku produkcji, ale za to aż do końca nie oddał prowadzenia. W 1997 r. wyprzedziły go Opel Vectra i Ford Mondeo, rok później – już tylko Opel.
W Poznaniu montowano też piątą generację VW Passata, który w gruncie rzeczy był... Audi.
VW Passat B5 nie tylko bowiem powstał na platformie ówczesnego Audi A4 (kod B5; obie firmy należą do koncernu Volkswagena), ale też jego design był jedną z propozycji dla Audi A6 C5 (tak, właśnie tego montowanego w Poznaniu). Zwycięski projekt przyjął postać Audi A6 C5, jeden z przegranych – ale nadal bardzo dobrych – został VW Passatem B5.
Platforma Audi A4 B5 wymusiła zmianę ułożenia silnika. O ile w VW Passacie B4 mocowano go poprzecznie, o tyle w Passacie B5 jednostkę ustawiono wzdłużnie.
VW Passata B5 w Poznaniu montowano przez cztery lata, od 1997 do 2001 r. Samochód został najlepiej sprzedającym się modelem klasy średniej w Europie Zachodniej "dopiero" w 1999 r., czyli w trzecim pełnym roku produkcji, ale za to aż do końca nie oddał prowadzenia. W 1997 r. wyprzedziły go Opel Vectra i Ford Mondeo, rok później – już tylko Opel.
4/10 Ford Focus I: Płońsk
Ford
Najbardziej rewolucyjny kompaktowy samochód w historii Forda montowano m.in. w Płońsku, ok. 70 km na północny zachód od Warszawy.<br/><br/>W latach 90. XX w. Ford składał w Płońsku również Escorta, Ka i Mondeo, ale z całej czwórki to właśnie Focus robił największe wrażenie. Bazował na nowej platformie, miał śmiały design i wprowadzał nową jakość do właściwości jezdnych Fordów.<br/><br/>Choć pierwsza generacja Forda Focusa odniosła ogromny sukces rynkowy, to tylko dwa razy zajęła 2. miejsce wśród najlepiej sprzedających się aut kompaktowych w Europie Zachodniej. Nigdy nie wyprzedziła VW Golfa, zaś w 1999, 2000 i 2003 r. zajęła 3. pozycję.<br/><br/>Forda Focusa montowano w Polsce w latach 1998-2000. W ten sposób powstało ok. 19 tys. sztuk tego kompaktowego auta.
Najbardziej rewolucyjny kompaktowy samochód w historii Forda montowano m.in. w Płońsku, ok. 70 km na północny zachód od Warszawy.
W latach 90. XX w. Ford składał w Płońsku również Escorta, Ka i Mondeo, ale z całej czwórki to właśnie Focus robił największe wrażenie. Bazował na nowej platformie, miał śmiały design i wprowadzał nową jakość do właściwości jezdnych Fordów.
Choć pierwsza generacja Forda Focusa odniosła ogromny sukces rynkowy, to tylko dwa razy zajęła 2. miejsce wśród najlepiej sprzedających się aut kompaktowych w Europie Zachodniej. Nigdy nie wyprzedziła VW Golfa, zaś w 1999, 2000 i 2003 r. zajęła 3. pozycję.
Forda Focusa montowano w Polsce w latach 1998-2000. W ten sposób powstało ok. 19 tys. sztuk tego kompaktowego auta.
5/10 Fiat 518 Mazur: Warszawa
Stellantis
Państwowe Zakłady Inżynierii w 1931 r. podpisały umowę z Fiatem na licencyjną produkcję aut w Państwowej Wytwórni Samochodów, mieszczącej się na warszawskiej Pradze, przy ul. Terespolskiej 34. Jednym z tych aut był Fiat 518 Mazur, samochód klasy wyższej.<br/><br/>Mazur otrzymał 4-cylindrowy, 45-konny silnik o pojemności dwóch litrów. W latach 1936-1939 powstało ok. 1200 sztuk tego modelu. Pod tym względem wśród osobowych Fiatów wyprzedził go tylko mniejszy model 508 (ok. 6400 aut między 1935 a 1939 r.).<br/><br/>Nieco wcześniej, w 1932 r. na Pradze zmontowano niewielką serię dwóch innych Fiatów klasy wyższej: 522 i 524.
Państwowe Zakłady Inżynierii w 1931 r. podpisały umowę z Fiatem na licencyjną produkcję aut w Państwowej Wytwórni Samochodów, mieszczącej się na warszawskiej Pradze, przy ul. Terespolskiej 34. Jednym z tych aut był Fiat 518 Mazur, samochód klasy wyższej.
Mazur otrzymał 4-cylindrowy, 45-konny silnik o pojemności dwóch litrów. W latach 1936-1939 powstało ok. 1200 sztuk tego modelu. Pod tym względem wśród osobowych Fiatów wyprzedził go tylko mniejszy model 508 (ok. 6400 aut między 1935 a 1939 r.).
Nieco wcześniej, w 1932 r. na Pradze zmontowano niewielką serię dwóch innych Fiatów klasy wyższej: 522 i 524.
6/10 Opel Cascada: Gliwice
Opel
Jeszcze trzy lata temu, w 2019 r., w Polsce produkowano cabrio z pogranicza kompaktów i klasy średniej. Był nim Opel Cascada. Oraz Buick Cascada, Holden Cascada i Vauxhall Cascada.<br/><br/>Samochód korzystał z platformy Opla Astry J, tej samej, na której oparto GTC OPC. Produkcja kabrioletu ruszyła w Gliwicach w 2012 r., a że wówczas Opel należał jeszcze do koncernu General Motors, to śląska fabryka wytwarzała Cascadę także dla innych marek GM, czyli amerykańskiego Buicka, australijskiego Holdena i brytyjskiego Vauxhalla.<br/><br/>Sam Opel Cascada miał 470 cm długości i silniki o mocy od 120 do 200 KM. Topowa wersja przyspieszała od 0 do 100 km/h w 9,2 s.<br/><br/>Niestety, Opel Cascada trafił na niełaskawe czasy dla kabrioletów. Roczna sprzedaż w Europie nigdy nie przekroczyła poziomu 6 tys. sztuk, a już w 2016 r. samochód cieszył się tu mniejszym zainteresowaniem od Forda Mustanga cabrio.<br/><br/>Co ciekawe, Buicki i Ople montowano już w Polsce w latach 30. XX w. Na warszawskiej Woli powstawały wówczas Buicki 41 i 90 oraz Ople Kadett i Olympia.
Jeszcze trzy lata temu, w 2019 r., w Polsce produkowano cabrio z pogranicza kompaktów i klasy średniej. Był nim Opel Cascada. Oraz Buick Cascada, Holden Cascada i Vauxhall Cascada.
Samochód korzystał z platformy Opla Astry J, tej samej, na której oparto GTC OPC. Produkcja kabrioletu ruszyła w Gliwicach w 2012 r., a że wówczas Opel należał jeszcze do koncernu General Motors, to śląska fabryka wytwarzała Cascadę także dla innych marek GM, czyli amerykańskiego Buicka, australijskiego Holdena i brytyjskiego Vauxhalla.
Sam Opel Cascada miał 470 cm długości i silniki o mocy od 120 do 200 KM. Topowa wersja przyspieszała od 0 do 100 km/h w 9,2 s.
Niestety, Opel Cascada trafił na niełaskawe czasy dla kabrioletów. Roczna sprzedaż w Europie nigdy nie przekroczyła poziomu 6 tys. sztuk, a już w 2016 r. samochód cieszył się tu mniejszym zainteresowaniem od Forda Mustanga cabrio.
Co ciekawe, Buicki i Ople montowano już w Polsce w latach 30. XX w. Na warszawskiej Woli powstawały wówczas Buicki 41 i 90 oraz Ople Kadett i Olympia.
7/10 Seat Cordoba I: Poznań
Seat
W historii polskich montowni trafiło się nawet jedno auto z Hiszpanii. Był nim Seat Cordoba I z nadwoziem projektu legendarnego Giorgio Giugiaro, którego studio stało za designem m.in. VW Golfa I, BMW M1, Alfy Romeo Brery, Maserati 3200 GT oraz Fiatów Uno i Punto I.<br/><br/>Pierwszą generację Seata Cordoby montowano w Poznaniu – tam, gdzie wspominane już Audi A6 C5 i VW Passata B5. W latach 1996-1999 w Wielkopolsce powstawały wersje sedan i kombi. W Poznaniu koncern VW montował również m.in. Skody (Favorita, Felicię, Octavię i Fabię) oraz VW Polo i Borę.<br/><br/>To były złote czasy dla miejskich sedanów. Seat Cordoba I jeszcze w 1998 r. sprzedawał się w Europie Zachodniej lepiej od pokazanej w 1996 r. Skody Octavii, a przez większość produkcji Cordoba I była 2. najchętniej kupowanym tam modelem Seata.<br/><br/>Cordoba I to pochodna Seata Ibizy II. Oba auta miały ten sam rozstaw osi (244 cm), ale sedan był dłuższy aż o 30 cm. Jednym z atutów Cordoby I był bagażnik: 455-760 l (sedan) i 390-1250 l (kombi).
W historii polskich montowni trafiło się nawet jedno auto z Hiszpanii. Był nim Seat Cordoba I z nadwoziem projektu legendarnego Giorgio Giugiaro, którego studio stało za designem m.in. VW Golfa I, BMW M1, Alfy Romeo Brery, Maserati 3200 GT oraz Fiatów Uno i Punto I.
Pierwszą generację Seata Cordoby montowano w Poznaniu – tam, gdzie wspominane już Audi A6 C5 i VW Passata B5. W latach 1996-1999 w Wielkopolsce powstawały wersje sedan i kombi. W Poznaniu koncern VW montował również m.in. Skody (Favorita, Felicię, Octavię i Fabię) oraz VW Polo i Borę.
To były złote czasy dla miejskich sedanów. Seat Cordoba I jeszcze w 1998 r. sprzedawał się w Europie Zachodniej lepiej od pokazanej w 1996 r. Skody Octavii, a przez większość produkcji Cordoba I była 2. najchętniej kupowanym tam modelem Seata.
Cordoba I to pochodna Seata Ibizy II. Oba auta miały ten sam rozstaw osi (244 cm), ale sedan był dłuższy aż o 30 cm. Jednym z atutów Cordoby I był bagażnik: 455-760 l (sedan) i 390-1250 l (kombi).
8/10 Daewoo Tacuma: Warszawa
Daewoo
W Polsce powstawał nie tylko samochód stylizowany przez Giugiaro. Był też minivan z nadwoziem Pininfariny.<br/><br/>Chodzi o kompaktowe Daewoo Tacuma, montowane na warszawskim Żeraniu jedynie przez rok (2000-2001). W tym czasie powstało tylko 427 sztuk tego zapomnianego już niemal MPV o długości 435 cm i bagażniku 455-1165 l.<br/><br/>Daewoo Tacuma nie była jedynym dziełem Pininfariny Made In Poland. W latach 1993-1995 w Lublinie zmontowano 3550 sztuk przepięknego Peugeota 405.
W Polsce powstawał nie tylko samochód stylizowany przez Giugiaro. Był też minivan z nadwoziem Pininfariny.
Chodzi o kompaktowe Daewoo Tacuma, montowane na warszawskim Żeraniu jedynie przez rok (2000-2001). W tym czasie powstało tylko 427 sztuk tego zapomnianego już niemal MPV o długości 435 cm i bagażniku 455-1165 l.
Daewoo Tacuma nie była jedynym dziełem Pininfariny Made In Poland. W latach 1993-1995 w Lublinie zmontowano 3550 sztuk przepięknego Peugeota 405.
9/10 Suzuki Wagon R+: Gliwice
Suzuki
Skąd Suzuki w Polsce? I to jeszcze w gliwickiej fabryce Opla?<br/><br/>Opel i Suzuki po prostu połączyły siły, a efektem były druga generacja Suzuki Wagon R+ oraz Opel Agila A. Dla Agili Gliwice były jedynym miejscem produkcji (2000-2007), dla Wagona R+ – jednym z kilku. Na Śląsku japoński samochód wytwarzano w latach 2005-2007.<br/><br/>Suzuki Wagon R+ miał 350 cm długości, 162 cm szerokości i aż 170 cm wysokości. Bagażnik liczył od 300 do 1200 l pojemności, a najlżejsza wersja ważyła 900 kg. Suzuki Wagon R+ sprzedawał się w Europie gorzej od Opla Agili, przy czym w 2005 r. Opel wyprzedzał Suzuki przeszło 2-, a w 2006 r. prawie 5-krotnie.
Skąd Suzuki w Polsce? I to jeszcze w gliwickiej fabryce Opla?
Opel i Suzuki po prostu połączyły siły, a efektem były druga generacja Suzuki Wagon R+ oraz Opel Agila A. Dla Agili Gliwice były jedynym miejscem produkcji (2000-2007), dla Wagona R+ – jednym z kilku. Na Śląsku japoński samochód wytwarzano w latach 2005-2007.
Suzuki Wagon R+ miał 350 cm długości, 162 cm szerokości i aż 170 cm wysokości. Bagażnik liczył od 300 do 1200 l pojemności, a najlżejsza wersja ważyła 900 kg. Suzuki Wagon R+ sprzedawał się w Europie gorzej od Opla Agili, przy czym w 2005 r. Opel wyprzedzał Suzuki przeszło 2-, a w 2006 r. prawie 5-krotnie.
10/10 Jeep Avenger (i Alfa Romeo): Tychy
Stellantis
To teraz przenieśmy się do przyszłości. Tej bliższej.<br/><br/>W ciągu dwóch lat w Tychach ruszy produkcja trzech miejskich SUV-ów koncernu Stellantis. Pierwszym będzie <a href="https://www.auto-swiat.pl/ev/wiadomosci/jeep-avenger-elektrycznego-jeepa-mozna-juz-zamawiac-ale-nie-w-salonach/3qbxf1k" id="0c048159-a45d-4861-98c9-396d48cc21c7">Jeep Avenger </a>(na zdjęciu). Na Śląsku powstała już preseria 100 sztuk tego modelu, a seryjna produkcja zacznie się pod koniec 2022 r.<br/><br/>W 2023 r. dołączy <a href="https://www.auto-swiat.pl/miejski-suv" id="252f79f6-3a93-4ca5-833e-4bff25a1d296">miejski SUV</a> Fiata, a w 2024 r. miejski SUV Alfy Romeo. Każdy z trzech modeli ma być dostępny zarówno w wersji spalinowej, jak i elektrycznej. Będziemy mieć więc do czynienia nie tylko z pierwszym Jeepem i Alfą Romeo z polskiej fabryki, ale też z pierwszymi seryjnymi elektrycznymi modelami w historii obu tych firm.<br/><br/>A niewykluczone, że w 2025 r. w Tychach ruszy produkcja spokrewnionej z tą trójką Lancii...<br/><br/><em>Wszystkie dane sprzedażowe dotyczące Europy: JATO Dynamics za "Automotive News Europe"</em>
To teraz przenieśmy się do przyszłości. Tej bliższej.
W ciągu dwóch lat w Tychach ruszy produkcja trzech miejskich SUV-ów koncernu Stellantis. Pierwszym będzie Jeep Avenger (na zdjęciu). Na Śląsku powstała już preseria 100 sztuk tego modelu, a seryjna produkcja zacznie się pod koniec 2022 r.
W 2023 r. dołączy miejski SUV Fiata, a w 2024 r. miejski SUV Alfy Romeo. Każdy z trzech modeli ma być dostępny zarówno w wersji spalinowej, jak i elektrycznej. Będziemy mieć więc do czynienia nie tylko z pierwszym Jeepem i Alfą Romeo z polskiej fabryki, ale też z pierwszymi seryjnymi elektrycznymi modelami w historii obu tych firm.
A niewykluczone, że w 2025 r. w Tychach ruszy produkcja spokrewnionej z tą trójką Lancii...
Wszystkie dane sprzedażowe dotyczące Europy: JATO Dynamics za "Automotive News Europe"
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.