Czy rodzaj benzyny wpływa na zużycie paliwa i czy tankowanie tańszej benzyny E10 opłaca się? Wyjaśniamy

Praktycznie wszystkie produkowane dziś samochody, a także dominująca większość aut kilkuletnich i starszych może być tankowana zarówno tańszą benzyną E10, jak i droższą benzyną E5. W przypadku nowszych samochodów potwierdzenie, że można tankować i taką, i taką benzynę, znajdziemy przy korku wlewu paliwa; w przypadku starszych samochodów takiego potwierdzenia nie znajdziemy, ponieważ w czasach, gdy wyprodukowano te samochody, paliw takim oznaczeniu (E5, E10 i inne "E") po prostu nie było. Co nie znaczy – a w każdym razie nie w każdym przypadku – że benzyna E10 szkodzi.

Jest i druga strona medalu: to, że benzyna E10 (w Polsce pojawiła się dużo później niż benzyna E5) jest kompatybilna z naszym samochodem, nie znaczy, że jest dla niego dobra czy też lepsza niż E5.

Liczba obok literki E w przypadku benzyny oznacza maksymalną zawartość bioetanolu w paliwie. Kiedyś benzyna była po prostu benzyną (różnice pomiędzy paliwami dotyczyły liczby oktanowej), z czasem pojawiła się benzyna E5. Benzyna E5 może zawierać domieszkę etanolu – maksymalnie 5 proc. Etanol ma dobre właściwości spalania, ale nie dlatego jest dodawany do paliwa, by było ono lepsze, ale po to, by zmniejszyć zużycie drogocennej ropy naftowej, którą trzeba sprowadzać kiedyś z Rosji, a teraz m.in. z Bliskiego Wschodu. Etanol można produkować z roślin uprawianych lokalnie – na tym i tylko na tym polega jego zaleta jako dodatku do paliwa. Jedną z wad etanolu jest to, że chłonie wodę.

Od 2024 r. sprzedawane jest w Polsce paliwo E10. Jak łatwo się domyślić, tym różni się od benzyny E5, że ma więcej etanolu – maksymalnie 10 proc. To oznacza też, że paliwo E10, które akurat tankujemy na stacji, może mieć nieco mniej etanolu niż maksymalna wartość podana w oznaczeniu tego paliwa. Podobnie paliwo E5 może zawierać mniej etanolu niż 5 proc. W praktyce paliwo E5 może w ogóle nie zawierać etanolu: może nie zawierać go wcale, ale tankując je, nigdy nie możemy mieć tej pewności. Takie są przepisy, że w Polsce oferowane są benzyny E5 i E10. Benzyna E0 formalnie nie jest dostępna.

W praktyce droższa benzyna E5 różni się jeszcze jednym ważnym parametrem od podstawowej benzyny E10: liczbą oktanową. Najczęściej benzyna E5 ma liczbę oktanową 98, a benzyna E10 ma liczbę oktanową 95; teoretycznie zarówno benzyna 95-oktanowa jak i 98-oktanowa mogłaby występować w wersji E5 i E10, ale stacje benzynowe nie mają tylu zbiorników i tylu dystrybutorów, żeby zapewnić kierowcom wybór spośród czterech rodzajów benzyn. Utarło się więc, że kierowcy tankujący benzynę na stacji mają wybór pomiędzy:

Droższa benzyna różni się więc od tańszej dwoma podstawowymi parametrami: zawiera mniej bioetanolu i ma wyższą liczbę oktanową. Oczywiście, droższa benzyna może też zawierać różne dodatki uszlachetniające, ale po pierwsze, nie za bardzo wiadomo, jakie są to dodatki i jaki mogą mieć pozytywny (bądź nie) wpływ na działanie samochodu.

W starszych samochodach — dziś już zabytkowych — liczba oktanowa paliwa mogła zauważalnie wpływać na pracę silnika. Liczba oktanowa benzyny mówi o odporności tego paliwa na tzw. spalanie stukowe, które pojawia się przy mocnych przeciążeniach silnika i jest dla niego destrukcyjne; w nowoczesnych samochodach zapłonem mieszanki steruje elektronika i dostosowuje się do parametrów paliwa, czujnik spalania stukowego tak steruje zapłonem, aby spalanie stukowe nie występowało. W czasach "sprzed elektroniki" kąt wyprzedzenia zapłonu mógł być ustawiony tak, by "preferować" benzynę o wyższej albo o niższej liczbie oktanowej i miało to wpływ na zużycie paliwa.

Dziś to wygląda nieco inaczej – z całą pewnością w zdecydowanej większości nowoczesnych samochodów ani nie zauważymy różnicy w pracy silnika, ani nie zarejestrujemy zmiany w poziomie zużycia paliwa wynikającego z zastosowania benzyny o wyższej czy niższej liczbie oktanowej. Niektóre wysilone silniki lepiej pracują na benzynie wysokooktanowej, dla większości jest to obojętne. W normalnych warunkach drogowych nie sposób w każdym razie zapewnić na tyle powtarzalnych warunków jazdy, aby móc uczciwie stwierdzić, że samochód pali mniej po zatankowaniu benzyny 98 w porównaniu do tankowania tego samego auta benzyną 95.

Obecnie jednak w przypadku benzyny premium jest jeszcze jeden czynnik, który może wpływać na zużycie paliwa: chodzi o zawartość etanolu. To główna różnica pomiędzy paliwami E5 i E10.

Zawartość etanolu w benzynie oczywiście ma wpływ na zużycie paliwa. Inaczej niż w przypadku liczby oktanowej nie trzeba nawet zastanawiać się, jaki mamy samochód. Odpowiedź na to pytanie tkwi w wartości opałowej, jaką ma "czysta" benzyna i etanol: otóż wartość opałowa etanolu jest niższa niż wartość opałowa benzyny i dotyczy to zarówno wartości opałowej w przeliczeniu na kilogram paliwa, jak i w przeliczeniu na litr. Nas interesuje wartość opałowa w przeliczeniu na litr — a ta, w przypadku etanolu, jest o ok. 30 proc. niższa niż wartość opałowa benzyny.

Oczywiście, zużycie benzyny E10 nie rośnie o 30 proc. w porównaniu do E5, ponieważ zawartość etanolu w tym paliwie to maksymalnie 10 proc. Jednocześnie paliwo premium nie musi być wolne od etanolu – zawiera go maksymalnie 5 proc.

W praktyce zużycie benzyny E10 może być o ok. 1,5 proc. wyższe niż zużycie benzyny E5 w takich samych warunkach jazdy. Różnica nieduża, mniejsza niż wynikająca potencjalnie ze stylu jazdy, ale jest.

Jeśli jedyny czynnik, jaki bierzemy pod uwagę przy wyborze paliwa, to potencjalny poziom jego zużycia i cena, nie opłaca się tankować droższej benzyny. To dlatego, że litr benzyny E5 kosztuje obecnie w Polsce o ok. 60 gr więcej niż litr benzyny E10 – czyli różnica w cenie wynosi ok.10 proc. Różnica w zużyciu paliwa będzie niemal na pewno dużo niższa.

Za tankowaniem droższej benzyny przemawiają jednak właściwości etanolu: ta substancja jest silnie higroskopijna, czyli chłonie wodę; w układzie paliwowym samochodu zasilanego paliwem z większą ilością biododatków jest więcej wody, które przyspieszają korozję; ma to większe znaczenie zimą, niemniej większa zawartość etanolu w benzynie jest zawsze wadą, a nie zaletą paliwa. Jedne samochody znoszą to lepiej, inne gorzej – zwłaszcza starsze samochody znoszą ekologiczne paliwo gorzej.

Ewentualna zawartość substancji uszlachetniających w benzynie premium, powodujących czystsze spalanie paliwa, też ma znaczenie, choć nie zawsze takie same: w jednych samochodach różnica będzie kompletnie niezauważalna, a w innych tankowanie lepszego paliwa nagle "uzdrawia" częściowo zużyty już układ oczyszczania spalin.

Niemniej, jeśli liczycie na zauważalnie niższy poziom spalania po zatankowaniu lepszej benzyny, to możecie się rozczarować — 1,5 proc. na korzyść lepszej benzyny to nie jest wielkość, którą da się zauważyć w normalnej eksploatacji samochodu.